اجماع در بلاکچین چیست و چرا توافق هزاران رایانهی ناشناس اینقدر دشوار است
با مفهوم اجماع در بلاکچین، مسئلهی ژنرالهای بیزانسی و حملهی سیبیل آشنا شوید و ببینید چرا شبکهای بدون مدیر به یک قاعدهی پرهزینه برای انتخاب بلاک بعدی نیاز دارد.
در واحد قبل دیدیم بلاکچین دفتر کلی است که هزاران گره هر کدام یک نسخه از آن را نگه میدارند. اما یک پرسش مهم بیجواب ماند: وقتی هیچ مدیری وجود ندارد، چه کسی تصمیم میگیرد بلاک بعدی چه باشد؟ و چرا همهی گرهها در پایان روی یک نسخهی واحد از تاریخچه توافق میکنند؟ پاسخ این پرسش همان چیزی است که به آن اجماع (Consensus) میگویند و موضوع کل این واحد است.
اجماع یعنی چه؟
اجماع در بلاکچین یعنی مجموعهای از قاعدهها که به همهی گرهها اجازه میدهد بدون اعتماد به یکدیگر، روی یک نسخهی مشترک از دفتر کل به توافق برسند. این قاعدهها دو کار اصلی انجام میدهند:
- مشخص میکنند چه کسی حق دارد بلاک بعدی را پیشنهاد کند.
- مشخص میکنند اگر دو نسخهی متفاوت از زنجیره وجود داشت، کدام یک نسخهی درست به حساب بیاید.
در یک بانک، این کار ساده است: سرور بانک تنها مرجع است و هر چه بگوید، همان درست است. اما در بلاکچین قرار است هیچ مرجع واحدی نباشد. پس باید راهی پیدا شود که گرههای پراکنده در سراسر جهان، بدون رئیس و بدون شناختن هم، به یک نتیجه برسند.
مسئلهی ژنرالهای بیزانسی
دانشمندان علوم رایانه این دشواری را سالها پیش از بیتکوین با یک داستان توضیح داده بودند. در مقالهای که در سال ۱۹۸۲ منتشر شد، این داستان مسئلهی ژنرالهای بیزانسی (Byzantine Generals Problem) نام گرفت.
فرض کنید چند ژنرال با سپاههایشان دور یک شهر اردو زدهاند. آنها فقط با فرستادن پیک با هم حرف میزنند. اگر همه با هم حمله کنند پیروز میشوند و اگر فقط بعضی حمله کنند شکست میخورند. مشکل اینجاست که ممکن است یک یا چند ژنرال خائن باشند و پیامهای متناقض بفرستند؛ به یکی بگویند «حمله» و به دیگری بگویند «عقبنشینی».
پرسش این است: ژنرالهای درستکار چطور میتوانند با وجود خائنها روی یک تصمیم واحد توافق کنند؟ در بلاکچین، ژنرالها همان گرهها هستند، پیکها پیامهای شبکهاند و خائنها گرههایی که عمداً اطلاعات نادرست پخش میکنند. سامانهای که بتواند با وجود چنین گرههایی درست کار کند، تحملکنندهی خطای بیزانسی (Byzantine Fault Tolerant) نامیده میشود.
حملهی سیبیل: وقتی یک نفر هزار نفر میشود
شاید بگویید ساده است: رأیگیری کنیم و هر چه اکثریت گفت، همان درست باشد. اما در شبکهای که هر کسی بدون اجازه میتواند به آن بپیوندد، یک نفر میتواند با چند کلیک هزاران گرهی جعلی بسازد. به این ترفند حملهی سیبیل (Sybil Attack) میگویند؛ یعنی یک بازیگر با هویتهای بسیار، خودش را چند نفر جا میزند.
اگر رأی هر گره یک رأی باشد، کسی که ارزانترین راه ساختن گرهی جعلی را داشته باشد، برندهی همهی رأیگیریها میشود. پس شبکهی باز نمیتواند رأی را بر اساس تعداد گرهها بشمارد. باید رأی را به چیزی گره بزند که جعل کردنش ممکن نیست یا بسیار گران است.
اصل کلیدی اجماع در شبکههای باز: حق رأی باید هزینه داشته باشد، تا ساختن هویت جعلی سودی نداشته باشد.
دو راه برای گران کردن رأی
دو خانوادهی اصلی اجماع در شبکههای باز، هر کدام یک منبع کمیاب را جایگزین «یک گره، یک رأی» میکنند:
- اثبات کار (Proof of Work): قدرت رأی متناسب با توان محاسباتی است. برای ساختن بلاک باید برق و دستگاه واقعی خرج کنید. بیتکوین از این روش استفاده میکند.
- اثبات سهام (Proof of Stake): قدرت رأی متناسب با مقدار رمزارزی است که بهعنوان وثیقه قفل کردهاید. اگر تقلب کنید، بخشی از وثیقه از بین میرود. اتریوم امروز از این روش استفاده میکند.
در هر دو روش، ساختن هزار گرهی جعلی کمکی نمیکند؛ چون قدرت رأی به تعداد گره بستگی ندارد، بلکه به مقدار منبعی که پشت آن است. درسهای بعدی این واحد هر کدام از این دو روش را با جزئیات باز میکنند.
اجماع دقیقاً روی چه چیزی است؟
یک نکتهی ظریف این است که اجماع دربارهی «ترتیب» تراکنشهاست، نه دربارهی اعتبار تکتک آنها. هر گره خودش بررسی میکند که امضای یک تراکنش درست باشد و فرستنده موجودی کافی داشته باشد. هیچ سازندهی بلاکی نمیتواند تراکنش نامعتبر را به گرههای درستکار بقبولاند، چون آن گرهها چنین بلاکی را رد میکنند.
آنچه سازوکار اجماع حل میکند، این است که از میان تراکنشهای معتبر، کدامها و به چه ترتیبی در دفتر ثبت شوند. این همان چیزی است که جلوی خرج دوباره را میگیرد: اگر کسی یک سکه را در دو تراکنش متفاوت خرج کند، هر دو تراکنش بهتنهایی معتبرند، اما اجماع تعیین میکند کدام اول ثبت شود و دیگری باطل شود.
جمعبندی
- اجماع یعنی قاعدههایی که به گرههای بیاعتماد اجازه میدهد روی یک تاریخچهی واحد توافق کنند.
- مسئلهی ژنرالهای بیزانسی نشان میدهد توافق در حضور اعضای خائن چقدر دشوار است.
- در شبکهی باز، شمردن رأی بر اساس تعداد گره به حملهی سیبیل میانجامد.
- اثبات کار و اثبات سهام هر کدام حق رأی را به یک منبع گران گره میزنند.
- اجماع ترتیب تراکنشهای معتبر را تعیین میکند، نه اعتبار هر تراکنش را.
در درس بعد سراغ اثبات کار میرویم و میبینیم معمای محاسباتی آن دقیقاً چگونه کار میکند.
این مقاله فقط برای آموزش است و توصیهی سرمایهگذاری یا سیگنال معامله نیست. معامله، بهویژه با اهرم، میتواند به از دست رفتن کل سرمایه منجر شود.