اثبات کار چگونه کار میکند: معمای هش، نانس و عدد هدف به زبان ساده
ببینید ماینرها در اثبات کار دنبال چه چیزی میگردند، نانس و عدد هدف چه نقشی دارند و چرا پیدا کردن جواب معما سخت اما بررسی آن برای هر گره بسیار آسان است.
در درس قبل دیدیم شبکهی باز باید حق رأی را گران کند. اثبات کار (Proof of Work) این کار را با یک معمای محاسباتی انجام میدهد: هر کس میخواهد بلاک بعدی را بسازد، باید نشان دهد مقدار زیادی محاسبه انجام داده است. در این درس میبینیم این معما دقیقاً چیست. پیشنیاز آن، مفهوم هش است که در واحد قبل آموختیم.
یادآوری: هش و پیشبینیناپذیری
تابع هش هر دادهای را به یک رشتهی ثابتطول تبدیل میکند. دو ویژگی آن در اینجا کلیدی است:
- با کوچکترین تغییر در ورودی، خروجی کاملاً عوض میشود.
- نمیتوان از روی خروجی دلخواه، ورودی متناظر را حساب کرد. تنها راه، امتحان کردن ورودیهای مختلف است.
بیتکوین برای هش کردن سربرگ بلاک از تابع SHA-256 دو بار پشت سر هم استفاده میکند. نتیجه یک عدد بسیار بزرگ ۲۵۶ بیتی است که پیش از ساختن، هیچکس نمیتواند حدس بزند چه خواهد بود.
معما: هشی کوچکتر از عدد هدف
قاعدهی شبکه میگوید یک بلاک فقط وقتی معتبر است که هش سربرگش از یک عدد مشخص کوچکتر باشد. به این عدد هدف (Target) میگویند. هر چه هدف کوچکتر باشد، پیدا کردن هشی که زیر آن قرار بگیرد سختتر است.
یک راه ساده برای تصور این قاعده: هش را به شکل رشتهای از ارقام شانزدهشانزدهی ببینید. هشی که از هدف کوچکتر است، معمولاً با تعدادی صفر شروع میشود. هر چه صفرهای لازم بیشتر باشد، معما دشوارتر است.
این عدد از کجا عوض میشود؟
اگر سربرگ بلاک ثابت باشد، هشش هم همیشه یکی است. پس سازندهی بلاک باید چیزی را در سربرگ تغییر دهد. برای همین سربرگ یک خانهی خالی به نام نانس (Nonce) دارد؛ عددی که هیچ معنای دیگری ندارد و فقط برای امتحان کردن است. ماینر نانس را صفر میگذارد و هش میگیرد، بعد یک، بعد دو و همینطور ادامه میدهد تا هشی زیر هدف پیدا شود.
خانهی نانس در بیتکوین ۳۲ بیت است؛ یعنی حدود ۴٫۳ میلیارد حالت. دستگاههای امروزی این تعداد را در کسری از ثانیه امتحان میکنند، پس ماینرها چیزهای دیگری را هم تغییر میدهند، مثل بخشی از نخستین تراکنش بلاک یا زمان ثبتشده در سربرگ، تا فضای امتحان تازهای داشته باشند.
یک مثال اسباببازی
فرض کنید قاعدهی یک شبکهی خیالی این باشد: هش بلاک باید با چهار صفر شانزدهشانزدهی شروع شود. احتمال اینکه یک رقم شانزدهشانزدهی تصادفی صفر باشد، یک شانزدهم است. پس احتمال چهار صفر پشت سر هم میشود:
۱۶ × ۱۶ × ۱۶ × ۱۶ = ۶۵٬۵۳۶
یعنی بهطور میانگین از هر ۶۵٬۵۳۶ امتحان، یکی موفق است. اگر رایانهای در هر ثانیه ۱٬۰۰۰ هش امتحان کند، بهطور میانگین حدود ۶۵ ثانیه طول میکشد تا جواب پیدا کند. اگر قاعده پنج صفر بخواهد، کار ۱۶ برابر سختتر میشود.
کلمهی «میانگین» مهم است. ممکن است کسی در همان امتحان دهم شانس بیاورد و کس دیگری چند برابر میانگین صبر کند. پیدا کردن بلاک شبیه پرتاب تاس است، نه شبیه حل یک مسئلهی ریاضی که با هوش بیشتر زودتر حل شود.
چرا بررسی آسان است؟
زیبایی اثبات کار در عدمتقارن آن است. پیدا کردن نانس مناسب میلیاردها امتحان میخواهد، اما وقتی بلاک ساخته شد، هر گره فقط یک بار سربرگ را هش میکند و میبیند آیا نتیجه زیر هدف است یا نه. این بررسی برای یک رایانهی معمولی تقریباً هیچ زمانی نمیبرد.
پس جواب معما خودش اثبات است: کسی که هش زیر هدف ارائه میکند، به احتمال بسیار زیاد کار زیادی کرده است. لازم نیست کسی به حرفش اعتماد کند؛ خود عدد گواهی میدهد.
اثبات کار یعنی: «من نمیگویم زحمت کشیدهام؛ این عدد را ببین و خودت در یک لحظه بررسی کن.»
پیوند معما با امنیت زنجیره
سربرگ هر بلاک هش بلاک قبلی را در خود دارد. اگر کسی بخواهد تراکنشی در یک بلاک قدیمی را عوض کند، هش آن بلاک عوض میشود و دیگر زیر هدف نیست. پس باید معمای آن بلاک را دوباره حل کند، و بعد معمای همهی بلاکهای بعدی را، چون همه به هش قبلی وابستهاند.
به همین دلیل، گرهها زنجیرهای را دنبال میکنند که بیشترین کار انباشته پشت آن است. برای بازنویسی تاریخچه، مهاجم باید از کل باقی شبکه تندتر کار کند. این اندیشه که ریشهاش به هشکش برمیگردد، در بیتکوین برای اولین بار به یک سازوکار اجماع کامل تبدیل شد. پیامدهای امنیتی آن را در درسهای پایانی همین واحد بررسی میکنیم.
جمعبندی
- در اثبات کار، بلاک فقط وقتی معتبر است که هش سربرگش از عدد هدف کوچکتر باشد.
- ماینر با تغییر نانس و چند بخش دیگر، میلیاردها هش را امتحان میکند؛ این کار شبیه شانس است، نه هوش.
- هدف کوچکتر یعنی معمای سختتر؛ هر صفر شانزدهشانزدهی اضافه، کار را ۱۶ برابر میکند.
- بررسی جواب برای هر گره یک هش ساده است و به اعتماد نیازی ندارد.
- بازنویسی یک بلاک قدیمی یعنی حل دوبارهی معمای آن و همهی بلاکهای بعدی.
در درس بعد میبینیم ماینینگ در عمل چگونه انجام میشود: دستگاهها، استخرها و درآمد و هزینهی ماینرها.
این مقاله فقط برای آموزش است و توصیهی سرمایهگذاری یا سیگنال معامله نیست. معامله، بهویژه با اهرم، میتواند به از دست رفتن کل سرمایه منجر شود.