درون یک بلاک: سربرگ، بدنه، تراکنشها و هش بلاک به زبان ساده
ببینید یک بلاک از چه ساخته شده است: سربرگ با هش بلاک قبلی و زمان، بدنه با فهرست تراکنشها، ارتفاع بلاک و اینکه هش بلاک چگونه به دست میآید.
تا اینجا دانستیم بلاکچین دفتری توزیعشده است و هش اثر انگشت دادههاست. حالا وقت آن است که یک صفحه از این دفتر را باز کنیم. به هر صفحه بلاک (Block) میگویند. در این درس بلاک بیتکوین را نمونه میگیریم، چون سادهتر و شناختهشدهتر است؛ شبکههای دیگر جزئیات متفاوتی دارند، اما ایدهی کلی همان است.
بلاک یعنی بستهای از تراکنشها
تراکنش (Transaction) یعنی یک دستور تغییر در دفتر؛ مثلاً «این مقدار از این آدرس به آن آدرس منتقل شود». اگر هر تراکنش جداگانه و فوری در دفتر نوشته میشد، هماهنگ کردن هزاران نسخهی دفتر بسیار دشوار بود. به همین دلیل شبکه تراکنشها را مدتی جمع میکند و آنها را یکجا، در قالب یک بسته، به دفتر اضافه میکند.
در بیتکوین قواعد شبکه طوری تنظیم شدهاند که بهطور میانگین حدود هر ده دقیقه یک بلاک تازه ساخته شود. این عدد میانگین است؛ گاهی دو بلاک با فاصلهی چند ثانیه میآیند و گاهی یک ساعت طول میکشد. در شبکههای دیگر این فاصله میتواند بسیار کوتاهتر باشد.
هر بلاک دو بخش اصلی دارد: سربرگ (Block Header) و بدنه (Block Body).
سربرگ: شناسنامهی بلاک
سربرگ بخش کوچکی است که اطلاعات خلاصهی بلاک را نگه میدارد. در بیتکوین سربرگ فقط ۸۰ بایت است و این شش بخش را دارد:
- نسخه (Version): نشان میدهد بلاک با کدام مجموعه از قواعد ساخته شده است.
- هش بلاک قبلی (Previous Block Hash): اثر انگشت بلاکی که درست پیش از این بلاک آمده است. این مهمترین بخش برای ساختن زنجیره است.
- ریشهی مرکل (Merkle Root): یک هش واحد که همهی تراکنشهای بدنه را خلاصه میکند. درس بعد کاملاً به آن اختصاص دارد.
- زمان (Timestamp): زمان تقریبی ساخت بلاک که سازندهی بلاک ثبت میکند و شبکه فقط در محدودهای معقول آن را میپذیرد.
- هدف دشواری (Difficulty Target): عددی که تعیین میکند هش بلاک باید چقدر کوچک باشد تا پذیرفته شود.
- نانس (Nonce): عددی که سازندهی بلاک بارها عوض میکند تا به هشی برسد که شرط دشواری را برآورده کند.
دو بخش آخر به سازوکار اثبات کار (Proof of Work) مربوطاند که در واحد بعدی، همراه با ماینینگ، توضیح داده میشود. فعلاً کافی است بدانید که سربرگ همهی چیزهای لازم برای شناختن و بررسی بلاک را در خود دارد.
بدنه: فهرست تراکنشها
بدنه همان جایی است که تراکنشها قرار میگیرند. یک بلاک ممکن است از چند تراکنش تا چند هزار تراکنش داشته باشد. اندازهی بلاک در قواعد هر شبکه محدود است؛ پس جای تراکنشها در هر بلاک محدود است و همین یکی از دلایل وجود کارمزد شبکه است که در سطح سوم به آن میپردازیم.
در بیتکوین اولین تراکنش هر بلاک نوع خاصی است که سکهی تازه و کارمزدها را به سازندهی بلاک میدهد. به آن تراکنش کوینبیس (Coinbase Transaction) میگویند. این نام با شرکتی که همین نام را دارد ارتباطی ندارد و از خود طراحی بیتکوین میآید.
هش بلاک چگونه ساخته میشود؟
نکتهی جالب این است که هش بلاک از روی کل بلاک گرفته نمیشود، بلکه فقط از روی سربرگ. در بیتکوین سربرگ دو بار پشت سر هم با SHA-256 هش میشود و نتیجه، شناسهی بلاک است.
شاید بپرسید: اگر تراکنشها در هش بلاک حساب نشوند، کسی نمیتواند تراکنشها را عوض کند؟ پاسخ این است که ریشهی مرکل داخل سربرگ است. اگر حتی یک تراکنش در بدنه تغییر کند، ریشهی مرکل تغییر میکند، پس سربرگ تغییر میکند و در نتیجه هش بلاک هم بهطور کامل عوض میشود. به این ترتیب سربرگی کوچک، از راه هش، نمایندهی کل بلاک است.
یک بلاک را مثل یک پاکت مهر و مومشده تصور کنید: سربرگ برچسب روی پاکت است و هش، مهری است که با کوچکترین دستکاری محتوا میشکند.
ارتفاع بلاک و ترتیب
بلاکها شماره هم دارند. به شمارهی یک بلاک در زنجیره ارتفاع بلاک (Block Height) میگویند. اولین بلاک ارتفاع صفر دارد و هر بلاک تازه یک واحد بالاتر است. اگر بلاکی ارتفاع ۱۰۰ داشته باشد، یعنی ۱۰۰ بلاک پیش از آن آمده است.
ارتفاع برای اشاره به یک نقطه از تاریخچهی شبکه به کار میرود؛ مثلاً قواعدی مثل هاوینگ بیتکوین بر اساس ارتفاع بلاک تعریف شدهاند، نه بر اساس تاریخ تقویمی. البته ارتفاع بهتنهایی همیشه یکتا نیست، چون ممکن است مدت کوتاهی دو بلاک رقیب با یک ارتفاع وجود داشته باشند؛ این حالت را در درسهای بعد میبینیم. شناسهی واقعاً یکتای بلاک، هش آن است.
جمعبندی
- بلاک بستهای از تراکنشهاست که یکجا به دفتر اضافه میشود.
- سربرگ بیتکوین ۸۰ بایت است و هش بلاک قبلی، ریشهی مرکل، زمان، هدف دشواری، نانس و نسخه را دارد.
- بدنه فهرست تراکنشهاست و جایش محدود است.
- هش بلاک از سربرگ ساخته میشود، اما چون ریشهی مرکل در سربرگ است، هر تغییر در تراکنشها هش بلاک را عوض میکند.
- ارتفاع بلاک شمارهی آن در زنجیره است و اولین بلاک ارتفاع صفر دارد.
در درس بعد میبینیم ریشهی مرکل چگونه هزاران تراکنش را در یک هش خلاصه میکند.
این مقاله فقط برای آموزش است و توصیهی سرمایهگذاری یا سیگنال معامله نیست. معامله، بهویژه با اهرم، میتواند به از دست رفتن کل سرمایه منجر شود.