اسلشینگ، جریمهها و نهایی شدن در اثبات سهام: مجازات تقلب و قطعی شدن بلاکها
ببینید در اثبات سهام چه رفتاری اسلشینگ دارد و چه رفتاری فقط جریمهی کوچک، دو سوم سهام چطور بلاکها را نهایی میکند و نشت عدم فعالیت چه مشکلی را حل میکند.
در درس قبل گفتیم وثیقهی اعتبارسنج گروگان رفتار درست اوست. این درس توضیح میدهد این گروگان دقیقاً چگونه کار میکند: کدام اشتباهها فقط کمی پاداش را کم میکنند، کدامها وثیقه را میسوزانند، و چطور رأی اعتبارسنجها یک بلاک را به نقطهای میرساند که دیگر برگشت ندارد. مثالها بیشتر از اتریوم است، چون شناختهشدهترین شبکهی اثبات سهام است؛ شبکههای دیگر جزئیات متفاوتی دارند.
دو نوع خطا: غیبت و تقلب
اعتبارسنج ممکن است به دو شکل کارش را درست انجام ندهد و شبکه با این دو بسیار متفاوت برخورد میکند:
- غیبت: رایانه خاموش است، اینترنت قطع شده یا رأی دیر رسیده است. این خطا معمولاً عمدی نیست و به شبکه آسیب جدی نمیزند. مجازاتش کوچک است: اعتبارسنج پاداش آن دوره را نمیگیرد و جریمهای در حدود همان پاداش از دست رفته میدهد.
- تقلب قابلاثبات: اعتبارسنج کاری میکند که فقط با نیت فریب یا با پیکربندی بسیار نادرست ممکن است. اینجا مجازات سنگین است.
اسلشینگ چیست؟
اسلشینگ (Slashing) یعنی سوزاندن بخشی از وثیقهی اعتبارسنج و بیرون انداختن او از مجموعهی اعتبارسنجها، به دلیل تقلبی که با امضای خودش ثابت میشود. در اتریوم، رفتارهای اصلی که اسلشینگ دارند از این نوعاند:
- دو پیشنهاد برای یک خانهی زمانی: اعتبارسنج برای یک خانه، دو بلاک متفاوت امضا کند.
- دو رأی متناقض: به دو بلاک رقیب در یک جایگاه رأی بدهد، یا رأیی بدهد که رأی قبلیاش را دور بزند.
چون هر رأی و هر پیشنهاد امضای دیجیتال اعتبارسنج را دارد، هر کسی که دو پیام متناقض او را ببیند، میتواند آنها را به شبکه نشان دهد. نیازی به دادگاه یا داور نیست؛ دو امضای متناقض خودشان مدرکاند.
اندازهی جریمه به این بستگی دارد که همزمان چند اعتبارسنج دیگر هم اسلش شدهاند. اگر یک اعتبارسنج تنها و احتمالاً بر اثر خطای فنی چنین کاری کند، بخش نسبتاً کوچکی از وثیقهاش را از دست میدهد. اما اگر بخش بزرگی از اعتبارسنجها در یک بازهی زمانی با هم تقلب کنند، که نشانهی حملهی هماهنگ است، جریمه میتواند تا تمام وثیقه بالا برود.
شایعترین علت اسلشینگ اعتبارسنجهای صادق، اجرای همزمان یک کلید روی دو رایانه است؛ مثلاً برای «پشتیبان» که ناخواسته دو امضای متناقض میسازد.
زمان در اتریوم: خانه و دوره
برای فهم نهایی شدن، باید تقسیمبندی زمان را بدانیم. در اتریوم زمان به خانه (Slot) های ۱۲ ثانیهای تقسیم میشود و در هر خانه حداکثر یک بلاک ساخته میشود. هر ۳۲ خانه یک دوره (Epoch) است:
۳۲ × ۱۲ = ۳۸۴ ثانیه = ۶٫۴ دقیقه
در هر دوره، هر اعتبارسنج فعال یک بار نوبت رأی دارد. اولین بلاک هر دوره نقش یک نقطهی بازرسی (Checkpoint) را بازی میکند.
نهایی شدن با دو سوم سهام
در واحد قبل دیدیم بیتکوین نهایی شدن احتمالی دارد. اتریوم در کنار انتخاب شاخهی رایج، یک لایهی نهایی شدن قطعی هم دارد که اینطور کار میکند:
- اگر اعتبارسنجهایی که دستکم دو سوم کل سهام را دارند به یک نقطهی بازرسی رأی بدهند، آن نقطه توجیهشده (Justified) میشود.
- وقتی نقطهی بازرسی بعدی هم توجیه شود، نقطهی قبلی نهایی (Finalized) میشود.
در شرایط عادی این یعنی حدود دو دوره، یعنی حدود ۱۲٫۸ دقیقه، پس از ساخته شدن یک بلاک، آن بلاک نهایی است. پس از آن، برگرداندن بلاک فقط وقتی ممکن است که دستکم یک سوم کل سهام رأی متناقض بدهد و اسلش شود. به این معنا، شبکه هزینهی برگرداندن تاریخچه را دقیق و به اندازهی یک سوم کل وثیقه تعیین کرده است.
چرا دو سوم؟ این عدد از نظریهی تحمل خطای بیزانسی میآید که در درس اول به آن اشاره شد: سامانههایی از این نوع تا وقتی که کمتر از یک سوم مشارکتکنندگان خائن یا غایب باشند، میتوانند هم امن بمانند و هم پیش بروند.
اگر بیش از یک سوم غایب باشند: نشت عدم فعالیت
فرض کنید بخش بزرگی از اعتبارسنجها به دلیل یک مشکل فنی خاموش شوند و دیگر دو سوم رأی جمع نشود. زنجیره هنوز بلاک میسازد، اما چیزی نهایی نمیشود. برای خروج از این گره، اتریوم سازوکاری به نام نشت عدم فعالیت (Inactivity Leak) دارد: تا وقتی نهایی شدن متوقف است، وثیقهی اعتبارسنجهای غایب کمکم کاهش مییابد. با گذشت زمان، سهم فعالها از کل دوباره به دو سوم میرسد و نهایی شدن از سر گرفته میشود.
این طراحی یک پیام روشن به اعتبارسنجها میدهد: غیبت کوتاه گران نیست، اما غیبت طولانی در زمانی که شبکه به شما نیاز دارد، گران است.
جمعبندی
- غیبت فقط پاداش را کم میکند و جریمهی کوچکی دارد؛ تقلب قابلاثبات به اسلشینگ میانجامد.
- اسلشینگ با دو امضای متناقض ثابت میشود و هر چه تقلب هماهنگتر باشد، جریمه بزرگتر است.
- در اتریوم هر خانه ۱۲ ثانیه و هر دوره ۳۲ خانه است و نهایی شدن معمولاً حدود دو دوره طول میکشد.
- برگرداندن یک بلاک نهاییشده یعنی از دست رفتن دستکم یک سوم کل وثیقه.
- نشت عدم فعالیت شبکه را از توقف طولانی بیرون میآورد.
در درس بعد از دید یک دارندهی رمزارز به استیکینگ نگاه میکنیم: راههای شرکت، پاداش و ریسکهایش.
این مقاله فقط برای آموزش است و توصیهی سرمایهگذاری یا سیگنال معامله نیست. معامله، بهویژه با اهرم، میتواند به از دست رفتن کل سرمایه منجر شود.