اثبات سهام چیست: اعتبارسنج، وثیقه و انتخاب سازندهی بلاک به نسبت سهم
با اثبات سهام آشنا شوید: اعتبارسنج کیست، چرا وثیقه جای برق را میگیرد، سازندهی بلاک چطور انتخاب میشود و گذار اتریوم از اثبات کار به اثبات سهام در سال ۲۰۲۲ چه بود.
در اثبات کار، حق ساختن بلاک با خرج کردن برق و دستگاه به دست میآید. اثبات سهام (Proof of Stake) همان هدف، یعنی گران کردن حق رأی، را از راه دیگری دنبال میکند: بهجای سوزاندن انرژی، شرکتکنندگان بخشی از رمزارز خود شبکه را بهعنوان وثیقه قفل میکنند. در این درس اجزای اصلی این روش را میشناسیم.
اعتبارسنج و وثیقه
در اثبات سهام، نقش ماینر را اعتبارسنج (Validator) بازی میکند. اعتبارسنج نرمافزاری است که روی یک رایانهی همیشهروشن اجرا میشود و دو کار دارد: گاهی بلاک تازه پیشنهاد میکند و بیشتر وقتها به بلاکهایی که دیگران پیشنهاد کردهاند رأی میدهد.
برای فعال شدن، اعتبارسنج باید مقداری از رمزارز شبکه را در یک قرارداد یا حساب ویژه بگذارد. به این وثیقه سهام (Stake) میگویند و به این کار استیکینگ (Staking). وثیقه دو نقش دارد:
- ورودی رأی: وزن رأی و شانس انتخاب هر اعتبارسنج به اندازهی سهامش بستگی دارد. ساختن هزار اعتبارسنج جعلی بدون وثیقه هیچ قدرتی نمیآورد؛ پس حملهی سیبیل که در درس اول دیدیم بیاثر میشود.
- گروگان رفتار درست: اگر اعتبارسنج قاعدهها را بشکند، بخشی از وثیقهاش از بین میرود. جزئیات این مجازات را در درس بعد میبینیم.
در اتریوم، برای اجرای یک اعتبارسنج مستقل ۳۲ اتر لازم است. کسانی که این مقدار را ندارند، راههای دیگری برای شرکت دارند که در درس هفتم بررسی میشود.
سازندهی بلاک چطور انتخاب میشود؟
در اثبات کار، مسابقهی هش تعیین میکند چه کسی بلاک بعدی را میسازد. در اثبات سهام مسابقهای در کار نیست. شبکه زمان را به خانههای کوچک تقسیم میکند و برای هر خانه، یک اعتبارسنج را بهعنوان پیشنهاددهنده (Proposer) انتخاب میکند. این انتخاب شبهتصادفی است: هیچکس نمیتواند آن را از مدتها قبل پیشبینی یا دستکاری کند، اما همهی گرهها نتیجهی یکسانی حساب میکنند.
شانس انتخاب هر اعتبارسنج به نسبت سهام اوست. فرض کنید کل سهام قفلشده در یک شبکهی خیالی ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ واحد باشد و شما ۱٬۰۰۰ واحد داشته باشید. سهم شما ۱٬۰۰۰ ÷ ۱٬۰۰۰٬۰۰۰، یعنی ۰٫۱ درصد است. اگر در یک دوره ۱۰٬۰۰۰ خانهی زمانی وجود داشته باشد، بهطور میانگین حدود ۱۰ بار پیشنهاددهنده میشوید؛ گاهی کمی بیشتر و گاهی کمی کمتر.
بقیهی اعتبارسنجها کار بیکار نیستند. در هر دوره، گروههایی از آنها بلاک پیشنهادی را بررسی میکنند و اگر معتبر بود، با امضای دیجیتال خود به آن رأی میدهند. به این رأی گواهی (Attestation) میگویند. بلاکی که پشتیبانی کافی بگیرد، جای خود را در زنجیره محکم میکند.
پاداش اعتبارسنج از کجا میآید؟
اعتبارسنجها هم مثل ماینرها برای کارشان پاداش میگیرند. منابع آن معمولاً اینهاست:
- سکهی تازه: شبکه طبق قاعدهی خود برای پیشنهاد بلاک و رأی بهموقع، سکهی تازه میسازد.
- کارمزد تراکنشها: بخشی از کارمزدها به پیشنهاددهندهی بلاک میرسد. در اتریوم، بخشی از کارمزد پایه سوزانده میشود که در واحد اتریوم به آن میرسیم.
اعتبارسنجی که خاموش باشد یا دیر رأی بدهد، پاداشش را از دست میدهد و ممکن است جریمهی کوچکی هم بشود. پس این نقش به رایانهی پایدار و اینترنت مطمئن نیاز دارد، اما نه به دستگاه ویژه یا مصرف برق سنگین.
گذار اتریوم: از ماینر به اعتبارسنج
اتریوم از آغاز با اثبات کار کار میکرد. در دسامبر ۲۰۲۰ زنجیرهای جداگانه به نام زنجیرهی بیکن (Beacon Chain) با اثبات سهام راه افتاد و اعتبارسنجها روی آن فعالیت کردند، بیآنکه تراکنشهای اصلی را پردازش کنند. در سپتامبر ۲۰۲۲، در رویدادی که ادغام (The Merge) نام گرفت، زنجیرهی اصلی اتریوم به زنجیرهی بیکن وصل شد و اثبات کار در اتریوم کنار رفت.
پس از ادغام، ماینینگ اتر ممکن نیست و اعتبارسنجها بلاکها را میسازند. یکی از پیامدهای این تغییر، کاهش بسیار بزرگ مصرف برق شبکه بود که برآوردهای رایج آن را بیش از ۹۹ درصد میدانند.
در اثبات کار، هزینهی تقلب برقی است که سوخته؛ در اثبات سهام، وثیقهای است که از دست میرود.
مقایسهی اولیه با اثبات کار
- منبع کمیاب: در اثبات کار توان محاسباتی و برق؛ در اثبات سهام خود رمزارز شبکه.
- انتخاب سازنده: در اثبات کار مسابقهی شانسی هش؛ در اثبات سهام قرعهی شبهتصادفی به نسبت سهام.
- هزینهی جاری: در اثبات کار بالا و پیوسته؛ در اثبات سهام کم، اما سرمایه قفل میشود.
- ورود: در اثبات کار با خرید دستگاه و برق از هر جایی؛ در اثبات سهام فقط با داشتن رمزارز همان شبکه.
هر کدام از این تفاوتها، مزیتها و نگرانیهای خود را دارد که در درسهای امنیت و تمرکز همین واحد به آنها میپردازیم.
جمعبندی
- در اثبات سهام، اعتبارسنجها با قفل کردن رمزارز شبکه حق شرکت در اجماع پیدا میکنند.
- وثیقه هم قدرت رأی را تعیین میکند و هم ضامن رفتار درست است.
- پیشنهاددهندهی هر بلاک با قرعهی شبهتصادفی و به نسبت سهام انتخاب میشود و بقیه با گواهی رأی میدهند.
- اتریوم در سپتامبر ۲۰۲۲ با ادغام از اثبات کار به اثبات سهام رفت.
در درس بعد میبینیم اگر اعتبارسنجی تقلب کند چه میشود و نهایی شدن در اثبات سهام چگونه به دست میآید.
این مقاله فقط برای آموزش است و توصیهی سرمایهگذاری یا سیگنال معامله نیست. معامله، بهویژه با اهرم، میتواند به از دست رفتن کل سرمایه منجر شود.