نسبت و تناسب برای معامله‌گر: قاعده‌ی سه‌تایی، نسبت قیمت‌ها و نسبت ریسک به بازده

درصد در واقع نوع خاصی از نسبت است: نسبت یک عدد به صد. اما نسبت‌ها خیلی فراتر از درصد به کار می‌آیند. از تبدیل قیمت یک دارایی به دارایی دیگر گرفته تا سنجیدن این‌که یک معامله چقدر ممکن است ضرر بدهد در برابر چقدر ممکن است سود بدهد. در این درس با نسبت و تناسب آشنا می‌شویم.

نسبت چیست؟

نسبت (Ratio) مقایسه‌ی دو مقدار با تقسیم است. اگر در سبدی ۶ سیب و ۲ پرتقال باشد، نسبت سیب به پرتقال ۶ به ۲ است که آن را ۶:۲ می‌نویسند.

نسبت‌ها را مثل کسرها می‌توان ساده کرد: ۶:۲ همان ۳:۱ است، چون هر دو عدد را بر ۲ تقسیم کرده‌ایم. معنای آن این است که به ازای هر پرتقال، سه سیب داریم. نسبت را می‌توان به شکل یک عدد هم نوشت: ۶ ÷ ۲ = ۳.

ترتیب در نسبت مهم است. نسبت سیب به پرتقال ۳:۱ است، اما نسبت پرتقال به سیب ۱:۳.

تناسب و قاعده‌ی سه‌تایی

تناسب (Proportion) یعنی دو نسبت با هم برابر باشند. از این برابری یک ابزار بسیار کاربردی به دست می‌آید که به آن قاعده‌ی سه‌تایی (Rule of three) می‌گویند: اگر سه عدد از یک تناسب را بدانید، چهارمی را پیدا می‌کنید.

فرض کنید ۴ واحد از یک دارایی ۲۶۰ دلار می‌ارزد. ۷ واحد چقدر می‌ارزد؟

1. قیمت یک واحد: ۲۶۰ ÷ ۴ = ۶۵ دلار
2. قیمت ۷ واحد: ۶۵ × ۷ = ۴۵۵ دلار

به این، تناسب مستقیم می‌گویند: هر چه مقدار بیشتر، ارزش بیشتر، به همان نسبت.

تناسب معکوس

گاهی دو مقدار برعکس هم حرکت می‌کنند. اگر مبلغ ثابتی دارید، هر چه قیمت بالاتر باشد، واحد کمتری می‌خرید. فرض کنید ۱۰۰۰ دلار دارید:

• با قیمت ۵۰ دلار: ۱۰۰۰ ÷ ۵۰ = ۲۰ واحد
• با قیمت ۲۵ دلار: ۱۰۰۰ ÷ ۲۵ = ۴۰ واحد

قیمت نصف شد و مقدار دو برابر. این تناسب معکوس است و همان چیزی است که در درس قبل در خرید با مبلغ‌های برابر دیدیم.

نسبت قیمت دو دارایی

قیمت هر دارایی معمولاً به یک واحد مشترک، مثلاً دلار، گفته می‌شود. اما گاهی می‌خواهیم بدانیم یک دارایی بر حسب دارایی دیگر چقدر می‌ارزد. این همان نسبت قیمت‌هاست.

فرض کنید دارایی الف ۲۰۰۰ دلار و دارایی ب ۵۰ دلار است. نسبت الف به ب: ۲۰۰۰ ÷ ۵۰ = ۴۰. یعنی هر واحد الف با ۴۰ واحد ب برابر است. برعکسش، هر واحد ب برابر ۱ ÷ ۴۰ = ۰٫۰۲۵ واحد الف است.

این فکر پایه‌ی جفت‌ارز (Trading pair) است که در آن قیمت یک دارایی بر حسب دیگری گفته می‌شود. در صفحه‌ی تبدیل هم وقتی یک توکن را به دیگری تبدیل می‌کنید، در واقع با همین نسبت سروکار دارید.

اگر قیمت الف ۱۰٪ بالا برود و ب ثابت بماند، نسبت هم ۱۰٪ بالا می‌رود و به ۴۴ می‌رسد: ۲۲۰۰ ÷ ۵۰ = ۴۴.

نسبت ریسک به بازده

یکی از نسبت‌های معروف در معامله، نسبت ریسک به بازده (Risk/Reward ratio) است. فرض کنید:

• در قیمت ۱۰۰ وارد می‌شوید.
• اگر قیمت به ۹۵ برسد، با ضرر خارج می‌شوید؛ فاصله‌ی ریسک ۵ دلار است.
• اگر به ۱۱۵ برسد، با سود خارج می‌شوید؛ فاصله‌ی بازده ۱۵ دلار است.

نسبت ریسک به بازده ۵:۱۵ است که ساده‌اش ۱:۳ می‌شود؛ یعنی در برابر هر یک دلار ریسک، سه دلار بازده ممکن.

یک نتیجه‌ی ریاضی جالب: با نسبت ۱:۳، اگر کارمزد را کنار بگذاریم، کافی است از هر چهار معامله یکی به هدف برسد تا سربه‌سر شوید. سه ضرر ۵ دلاری جمعاً ۱۵ دلار است و یک سود ۱۵ دلاری همان را جبران می‌کند. این نسبت درباره‌ی احتمال رسیدن به هدف هیچ چیزی نمی‌گوید؛ هدف دورتر معمولاً کمتر پیش می‌آید. چگونگی استفاده از این نسبت در برنامه‌ی معامله، در سطح مدیریت ریسک آمده است.

نسبت فقط مقایسه است، نه پیش‌بینی. نسبت ۱:۳ خوب به نظر می‌رسد، اما بدون دانستن احتمال هر طرف، به تنهایی نشان نمی‌دهد معامله‌ای خوب است.

جمع‌بندی

• نسبت مقایسه‌ی دو مقدار با تقسیم است و مثل کسر ساده می‌شود؛ ترتیبش مهم است.
• قاعده‌ی سه‌تایی: از سه عدد یک تناسب، چهارمی را پیدا کنید.
• در تناسب معکوس، با مبلغ ثابت، قیمت بالاتر یعنی مقدار کمتر.
• نسبت قیمت دو دارایی پایه‌ی جفت‌ارزهاست؛ نسبت ریسک به بازده فاصله‌ی ضرر را با فاصله‌ی سود می‌سنجد.

در درس بعد می‌بینیم وقتی چند تغییر درصدی پشت سر هم اتفاق می‌افتند، چرا نمی‌شود آن‌ها را ساده جمع کرد.