شبکهی همتا به همتا و ممپول: سفر یک تراکنش پیش از ورود به بلاک
ببینید تراکنش شما پس از ارسال چگونه از گرهای به گره دیگر پخش میشود، ممپول یا صف تراکنشهای در انتظار چیست و سازندهی بلاک چگونه از میان آنها انتخاب میکند.
وقتی در یک کیف پول دکمهی ارسال را میزنید، تراکنش شما بلافاصله در بلاکچین ثبت نمیشود. چند ثانیه تا چند دقیقه، و گاهی بیشتر، طول میکشد تا در یک بلاک قرار گیرد. در این فاصله تراکنش کجاست و چه اتفاقی برایش میافتد؟ این درس همین سفر کوتاه اما مهم را دنبال میکند.
شبکهای بدون مرکز
در درس قبل گفتیم گرهها در یک شبکهی همتا به همتا (Peer-to-Peer) به هم وصلاند. هر گره با تعدادی گره دیگر ارتباط دارد که به آنها همتا (Peer) میگویند. هیچ گرهای به همه وصل نیست و هیچ سرور مرکزیای هم فهرست همه را ندارد.
این طراحی دو فایدهی بزرگ دارد. اول اینکه خاموش شدن یا قطع شدن چند گره، کل شبکه را از کار نمیاندازد؛ اطلاعات از مسیرهای دیگر میرسد. دوم اینکه هیچ نقطهی واحدی وجود ندارد که بتوان با بستن آن جلوی همهی تراکنشها را گرفت.
پخش شایعهوار: چگونه خبر به همه میرسد
روش پخش اطلاعات در این شبکه را پخش شایعهوار (Gossip) مینامند و به همان شکلی کار میکند که یک خبر در میان آدمها پخش میشود:
- کیف پول شما تراکنش امضاشده را به یک یا چند گره میفرستد.
- هر گرهای که تراکنش را دریافت میکند، ابتدا آن را بررسی میکند: امضا درست است؟ موجودی کافی است؟ سکهها قبلاً خرج نشدهاند؟
- اگر تراکنش معتبر بود، گره آن را به همتاهای خود میفرستد. اگر نامعتبر بود، آن را دور میاندازد و جلوتر نمیفرستد.
- همتاها همین کار را تکرار میکنند و در زمانی کوتاه، معمولاً چند ثانیه، تراکنش به بخش بزرگی از شبکه میرسد.
یک نتیجهی جالب این روش این است که تراکنش نامعتبر خیلی زود متوقف میشود، چون هر گره خودش بررسیکننده است. بلاکهای تازه هم به همین شیوه در شبکه پخش میشوند.
ممپول: اتاق انتظار تراکنشها
هر گره تراکنشهای معتبری را که هنوز در هیچ بلاکی نیامدهاند در حافظهی خود نگه میدارد. به این مجموعه ممپول (Mempool)، کوتاهشدهی «Memory Pool» یا استخر حافظه، میگویند. ممپول را مثل اتاق انتظار یک مطب تصور کنید: تراکنشها آنجا مینشینند تا نوبتشان برسد.
چند نکته دربارهی ممپول که کمتر گفته میشود:
- یک ممپول واحد وجود ندارد: هر گره ممپول خودش را دارد. چون تراکنشها در زمانهای کمی متفاوت به گرهها میرسند و هر گره ممکن است تنظیمات کمی متفاوتی داشته باشد، ممپولها شبیه هماند اما دقیقاً یکی نیستند.
- جای ممپول محدود است: اگر تراکنشهای در انتظار خیلی زیاد شوند، گرهها ممکن است تراکنشهایی را که کمترین کارمزد را پیشنهاد دادهاند کنار بگذارند.
- ماندن در ممپول همیشگی نیست: تراکنشی که مدت طولانی وارد بلاک نشود، ممکن است از ممپول بسیاری از گرهها حذف شود. در این حالت معمولاً موجودی فرستنده دستنخورده میماند، چون تراکنش هرگز ثبت نشده است.
- تراکنش در ممپول هنوز قطعی نیست: اگر کسی گفت «پول را فرستادم» و تراکنش فقط در ممپول است، یعنی هنوز در دفتر ثبت نشده است.
تراکنشی که در ممپول است، درخواست ثبت است، نه ثبت. تا وقتی در بلاک نیامده، نباید آن را انجامشده حساب کرد.
سازندهی بلاک چگونه انتخاب میکند؟
سازندهی بلاک، که بسته به شبکه ماینر یا اعتبارسنج نامیده میشود، از ممپول خودش تراکنشهایی را انتخاب میکند و در بلاک تازه میگذارد. چون جای بلاک محدود است، معمولاً تراکنشهایی را ترجیح میدهد که برای هر واحد فضا کارمزد بیشتری پرداخت کردهاند؛ چون کارمزدها به خود او میرسد.
به همین دلیل در زمانهای شلوغ، وقتی تراکنشهای زیادی منتظرند، کارمزدها بالا میروند و تراکنشهای کمکارمزد ممکن است مدت زیادی منتظر بمانند. در زمانهای خلوت، حتی تراکنش با کارمزد پایین هم زود وارد بلاک میشود. چگونگی تعیین کارمزد، روشهای تسریع یا جایگزین کردن یک تراکنش منتظر و جزئیات آن را در سطح سوم، در درس تراکنشها، میبینیم.
وقتی بلاک تازه ساخته و در شبکه پخش شد، هر گره تراکنشهای داخل آن را از ممپول خود حذف میکند، چون دیگر منتظر نیستند. تراکنشهای باقیمانده منتظر بلاک بعدی میمانند.
ممپول عمومی است
یک نکتهی مهم دیگر این است که در بیشتر بلاکچینهای عمومی، ممپول قابل مشاهده است. یعنی تراکنش شما پیش از ثبت در بلاک هم برای دیگران دیده میشود: چه کسی، به چه آدرسی، چه چیزی را میفرستد. این شفافیت باعث میشود بعضی افراد یا رباتها تراکنشهای منتظر را زیر نظر بگیرند و پیش از ثبت آنها واکنش نشان دهند. این پدیده با نام MEV شناخته میشود و در سطح دهم، در بخش ریسکهای دیفای، به آن میپردازیم.
جمعبندی
- گرهها در شبکهای همتا به همتا و بدون مرکز به هم وصلاند.
- تراکنشها و بلاکها به روش پخش شایعهوار، از گرهای به گره دیگر، پخش میشوند و هر گره پیش از پخش آنها را بررسی میکند.
- ممپول اتاق انتظار تراکنشهای معتبری است که هنوز در بلاک نیامدهاند و هر گره ممپول خودش را دارد.
- سازندهی بلاک معمولاً تراکنشهای پرکارمزدتر را زودتر انتخاب میکند.
- تراکنش در ممپول هنوز ثبت نشده و برای همه قابل مشاهده است.
در درس بعد میبینیم حتی پس از ورود به بلاک، چرا یک تراکنش تازه هنوز صددرصد قطعی نیست و تأیید یعنی چه.
این مقاله فقط برای آموزش است و توصیهی سرمایهگذاری یا سیگنال معامله نیست. معامله، بهویژه با اهرم، میتواند به از دست رفتن کل سرمایه منجر شود.