گونههای دیگر اجماع: اثبات سهام واگذارشده، اجماع بیزانسی کلاسیک، اثبات اعتبار و سازشهای آنها
با سازوکارهای اجماع غیر از اثبات کار و اثبات سهام ساده آشنا شوید: اثبات سهام واگذارشده، اجماع بیزانسی با نهایی شدن فوری و اثبات اعتبار، و ببینید هر کدام سرعت را با چه چیزی معاوضه میکند.
اثبات کار و اثبات سهام دو خانوادهی اصلی اجماع در شبکههای باز هستند، اما هر شبکه آنها را به شکل خودش پیاده میکند و بعضی شبکهها راههای دیگری برگزیدهاند. این درس چند گونهی رایج را بهصورت مفهومی معرفی میکند. هدف حفظ کردن نامها نیست؛ هدف این است که بتوانید دربارهی هر شبکهی تازه بپرسید: «چه کسی بلاک میسازد، چند نفرند و اگر خیانت کنند چه میشود؟»
پیش از دیدن گونهها، یک ایدهی کلی را بشناسید. طراحان شبکه معمولاً میان سه خواسته باید انتخاب کنند:
- غیرمتمرکز بودن: تعداد زیادی شرکتکنندهی مستقل که هیچ گروه کوچکی نتواند شبکه را کنترل کند.
- امنیت: دشوار بودن بازنویسی تاریخچه یا متوقف کردن شبکه.
- مقیاسپذیری: پردازش تراکنشهای زیاد با سرعت بالا.
به این وضعیت گاهی سهگانهی بلاکچین (Blockchain Trilemma) میگویند: بهبود یکی، اغلب به بهای ضعیف شدن دیگری تمام میشود. مثلاً هر چه تعداد سازندگان بلاک کمتر باشد، توافق سریعتر است، اما قدرت در دست افراد کمتری جمع میشود. این یک قانون ریاضی دقیق نیست، اما راهنمای خوبی برای مقایسه است.
اثبات سهام واگذارشده (DPoS)
در اثبات سهام واگذارشده (Delegated Proof of Stake)، دارندگان رمزارز مستقیم بلاک نمیسازند. آنها با وزن سکههایشان به نامزدها رأی میدهند و تعداد محدودی از پرطرفدارترین نامزدها، معمولاً چند ده نفر، به نوبت بلاک میسازند. اگر تولیدکنندهای بد عمل کند، رأیدهندگان میتوانند رأی خود را پس بگیرند و او را کنار بگذارند.
- مزیت: چون تولیدکنندگان کم و شناختهشدهاند، بلاکها سریع ساخته میشوند.
- نگرانی: قدرت در دست گروه کوچکی است و دارندگان بزرگ رأیها را تعیین میکنند. تبانی میان تولیدکنندگان یا خرید رأی، خطرهایی است که منتقدان مطرح میکنند.
بعضی شبکههای لایهی ۱ که در واحد هشتم همین سطح بررسی میکنیم، از این روش یا ترکیبی از آن استفاده میکنند.
اجماع بیزانسی کلاسیک (BFT)
خانوادهی دیگری از روشها مستقیم از پژوهشهای پیش از بیتکوین دربارهی مسئلهی ژنرالهای بیزانسی آمدهاند. در این روشها، مجموعهای مشخص از اعتبارسنجها برای هر بلاک چند دور رأیگیری میکنند: یکی پیشنهاد میدهد، بقیه رأی اولیه میدهند و بعد رأی نهایی. وقتی بیش از دو سوم وزن رأی، بلاکی را امضا کنند، آن بلاک همان لحظه نهایی است.
- مزیت: نهایی شدن فوری (Instant Finality)؛ دیگر لازم نیست چند بلاک صبر کنید و انشعاب موقت به شکلی که در بیتکوین دیدیم پیش نمیآید.
- نگرانی: هر دور رأیگیری پیامهای زیادی میان همهی اعتبارسنجها لازم دارد، پس تعداد آنها معمولاً محدود است. اگر بیش از یک سوم وزن رأی غایب شود، شبکه بهجای ساختن بلاکهای مشکوک، میایستد تا دوباره دو سوم جمع شود.
این آخری انتخابی آگاهانه است: این شبکهها ایمنی (Safety)، یعنی هرگز دو تاریخچهی متناقض ننوشتن، را بر زندهماندن (Liveness)، یعنی همیشه ادامه دادن، ترجیح میدهند. بیتکوین برعکس است: همیشه ادامه میدهد، اما قطعیتش احتمالی است. بسیاری از شبکههای اثبات سهام امروزی، اثبات سهام را با یکی از این روشهای بیزانسی ترکیب کردهاند.
اثبات اعتبار (PoA)
در اثبات اعتبار (Proof of Authority)، فهرست کوچکی از سازندگان بلاک از پیش تعیین شده است و هویت آنها شناختهشده است. پشتوانهی رفتار درستشان، نه برق است و نه وثیقه، بلکه آبرو یا تعهد قانونی آنهاست.
این روش بسیار سریع و ارزان است و برای شبکههای آزمایشی، شبکههای خصوصی شرکتها یا شبکههایی که یک گروه مشخص اداره میکند مناسب است. اما شبکهی باز و بدون اجازه نیست: اگر سازندگان تصمیم بگیرند تراکنش کسی را نپذیرند یا شبکه را عوض کنند، کاربر عادی راه چندانی ندارد. بعضی شبکهها ترکیبی از اثبات اعتبار و اثبات سهام را به کار میبرند.
ابزارهای کمکی: ساعت و ترتیب
بعضی شبکهها در کنار اجماع اصلی، سازوکاری برای ثبت ترتیب زمانی رویدادها اضافه کردهاند تا اعتبارسنجها سریعتر توافق کنند. نمونهی مشهورش اثبات تاریخ (Proof of History) است که در واقع یک ساعت رمزنگاریشده است، نه سازوکار اجماع کامل؛ اجماع اصلی آن شبکه بر پایهی اثبات سهام است. جزئیات طراحی آن را در واحد شبکههای لایهی ۱ میبینیم.
وقتی شبکهای از سرعت بالا یا کارمزد بسیار کم خود میگوید، بپرسید: چند نفر بلاک میسازند و چطور میشود به آنها پیوست؟
پنج پرسش برای شناختن اجماع هر شبکه
- چه کسی بلاک پیشنهاد میدهد و چطور انتخاب میشود؟
- پشتوانهی رفتار درست چیست: برق، وثیقه یا آبرو؟
- چند سازنده یا اعتبارسنج فعال وجود دارد و هر کسی میتواند یکی از آنها شود؟
- نهایی شدن احتمالی است یا قطعی، و چقدر طول میکشد؟
- اگر بخش بزرگی از سازندگان خاموش شوند یا تبانی کنند، شبکه میایستد یا ادامه میدهد؟
جمعبندی
- سهگانهی بلاکچین یادآوری میکند که سرعت، امنیت و غیرمتمرکز بودن اغلب با هم معاوضه میشوند.
- اثبات سهام واگذارشده چند ده تولیدکنندهی منتخب دارد: سریع، اما متمرکزتر.
- روشهای بیزانسی با دو سوم رأی نهایی شدن فوری میدهند و در کمبود رأی، بهجای خطر، میایستند.
- اثبات اعتبار برای شبکههای مجوزدار مناسب است و به آبروی سازندگان شناختهشده تکیه دارد.
در درس بعد به پرسش اصلی امنیت برمیگردیم: حملهی ۵۱ درصد چیست و مهاجم واقعاً چه کاری میتواند بکند.
این مقاله فقط برای آموزش است و توصیهی سرمایهگذاری یا سیگنال معامله نیست. معامله، بهویژه با اهرم، میتواند به از دست رفتن کل سرمایه منجر شود.