ماینینگ در عمل: از پردازنده و کارت گرافیک تا ASIC، استخرهای ماینینگ و حساب هزینهها
ببینید ماینینگ در عمل چگونه انجام میشود: تراکنش کوینبیس، تکامل دستگاهها تا ASIC، چرا ماینرها به استخر میپیوندند و هزینهی برق یک دستگاه فرضی را چطور حساب کنیم.
در درس قبل معمای اثبات کار را دیدیم. ماینینگ (Mining) یعنی کار حل همین معما برای ساختن بلاکهای تازه. به کسی که این کار را انجام میدهد ماینر (Miner) میگویند. این درس از جنبهی عملی به ماینینگ نگاه میکند: ماینر دقیقاً چه چیزی به دست میآورد، با چه دستگاهی کار میکند، چرا تنها کار نمیکند و هزینههایش از کجا میآید.
ماینر چه چیزی به دست میآورد؟
وقتی ماینری بلاک معتبری پیدا میکند، اولین تراکنش آن بلاک را خودش مینویسد. به این تراکنش ویژه تراکنش کوینبیس (Coinbase Transaction) میگویند؛ این نام هیچ ربطی به شرکتهایی با نام مشابه ندارد. این تراکنش ورودی ندارد و سکههای تازه را از هیچ به آدرس دلخواه ماینر میفرستد.
مبلغ آن دو بخش دارد که در واحد بیتکوین با آنها آشنا شدیم: پاداش بلاک (Block Reward) که طبق برنامهی عرضه ساخته میشود، و مجموع کارمزد تراکنشهای همان بلاک. اگر ماینر بیش از مقدار مجاز بنویسد، گرهها کل بلاک را رد میکنند و همهی کارش هدر میرود. پس قاعدهها را خود ماینر نمیتواند به نفع خودش عوض کند.
یک نکتهی فنی هم هست: در بیتکوین، سکههای کوینبیس تا ۱۰۰ بلاک بعد قابل خرج نیستند. دلیلش این است که اگر بلاک در یک انشعاب موقت کنار برود، این سکهها هم از بین میروند و نباید پیش از آن در جای دیگری خرج شده باشند.
تکامل دستگاههای ماینینگ
سرعت ماینر با تعداد هشی که در هر ثانیه امتحان میکند سنجیده میشود. به این سرعت نرخ هش (Hash Rate) میگویند و واحدهایش از هش بر ثانیه تا تراهش و اگزاهش بر ثانیه بالا میرود. تاریخ ماینینگ بیتکوین در اصل داستان افزایش همین عدد است:
- پردازندهی معمولی (CPU): در سالهای نخست، هر کسی میتوانست با رایانهی خانگیاش ماین کند.
- کارت گرافیک (GPU): کارتهای گرافیک میتوانند کارهای سادهی تکراری را همزمان انجام دهند و خیلی زود از پردازنده جلو زدند.
- تراشهی برنامهپذیر (FPGA): مرحلهای کوتاه با تراشههایی که برای کار خاص تنظیم میشدند.
- مدار مجتمع ویژه (ASIC): تراشهای که فقط برای یک کار ساخته شده؛ اینجا برای محاسبهی SHA-256. از حدود سال ۲۰۱۳ دستگاههای ASIC به بازار آمدند و امروز ماینینگ بیتکوین با دستگاههای دیگر عملاً بیصرفه است.
بعضی شبکههای اثبات کار، الگوریتم هش خود را طوری طراحی کردهاند که ساختن ASIC برایش دشوارتر باشد، تا افراد عادی با کارت گرافیک هم بتوانند شرکت کنند. این طراحیها همیشه برای همیشه موفق نماندهاند.
استخر ماینینگ: کاهش نوسان درآمد
بیتکوین بهطور میانگین هر ۱۰ دقیقه یک بلاک دارد، یعنی حدود ۱۴۴ بلاک در روز. فرض کنید ماینری یک دههزارم کل نرخ هش شبکه را داشته باشد. انتظار میانگینش ۱۴۴ تقسیم بر ۱۰٬۰۰۰، یعنی حدود ۰٫۰۱۴ بلاک در روز است؛ یعنی بهطور میانگین هر ۶۹ روز یک بلاک. اما چون پیدا کردن بلاک شانسی است، ممکن است ماهها هیچ بلاکی پیدا نکند و قبض برقش را باید هر ماه بپردازد.
راهحل، استخر ماینینگ (Mining Pool) است. ماینرها نرخ هش خود را روی هم میگذارند و هر بار یکی از آنها بلاک پیدا کند، پاداش میان همه به نسبت کارشان تقسیم میشود. استخر برای سنجیدن سهم هر عضو از او جوابهای آسانتری میخواهد که به آنها سهم (Share) میگویند؛ کسی که سهم بیشتری ارسال کند، کار بیشتری کرده است.
با استخر، درآمد میانگین تقریباً همان است، منهای کارمزد استخر، اما بسیار منظمتر میشود. در عوض یک خطر تازه پدید میآید: گردانندهی استخر معمولاً تعیین میکند کدام تراکنشها در بلاک بیایند. اگر چند استخر بزرگ بخش بزرگی از شبکه را در دست بگیرند، نوعی تمرکز پدید میآید که در درس امنیت شبکه به آن برمیگردیم.
حساب هزینه: برق مهمترین قلم است
هزینهی ماینر از چند بخش است: خرید دستگاه، برق، سرمایش، جا و نگهداری. برای بیشتر ماینرها برق بزرگترین هزینهی جاری است.
فرض کنید دستگاهی ۳ کیلووات برق مصرف کند و شبانهروز روشن باشد:
- مصرف روزانه: ۳ × ۲۴ = ۷۲ کیلوواتساعت
- اگر هر کیلوواتساعت ۰٫۰۵ دلار باشد: ۷۲ × ۰٫۰۵ = ۳٫۶ دلار در روز
- در یک ماه سیروزه: ۳٫۶ × ۳۰ = ۱۰۸ دلار
این دستگاه فقط وقتی سودآور است که سهمش از پاداشها بیش از این هزینه و استهلاک دستگاه باشد. درآمد هم ثابت نیست: به قیمت رمزارز، کارمزدها و نرخ هش کل شبکه بستگی دارد. وقتی ماینرهای تازه میآیند، سهم هر دستگاه از بلاکها کوچکتر میشود.
سودآوری ماینینگ را نمیتوان یک بار حساب کرد و فراموش کرد؛ هر سه عامل قیمت، کارمزد و رقابت دائم تغییر میکنند.
بحث مصرف انرژی
مصرف برق بالای اثبات کار یکی از بحثبرانگیزترین موضوعهای کریپتوست. منتقدان میگویند این انرژی صرف محاسبهای میشود که کاربرد دیگری ندارد. طرفداران پاسخ میدهند که همین هزینهی واقعی، امنیت شبکه را میسازد و ماینرها اغلب سراغ برق ارزان، از جمله برق مازاد یا دورافتاده، میروند. ارزیابی این دو دیدگاه به دادههای دقیق نیاز دارد که برآوردهایش متفاوت است؛ آنچه مسلم است، این است که در اثبات کار، امنیت و مصرف منابع از هم جدا نیستند.
جمعبندی
- ماینر از راه تراکنش کوینبیس، پاداش بلاک و کارمزدها را دریافت میکند و نمیتواند بیش از قاعده بنویسد.
- دستگاهها از پردازنده و کارت گرافیک به ASIC رسیدهاند و نرخ هش شبکه بارها بزرگتر شده است.
- استخر ماینینگ درآمد را منظم میکند، اما خطر تمرکز میآورد.
- برق مهمترین هزینهی جاری است و سودآوری با قیمت، کارمزد و رقابت تغییر میکند.
در درس بعد میبینیم شبکه چطور با آمدن و رفتن ماینرها، زمان بلاک را ثابت نگه میدارد: تنظیم سختی.
این مقاله فقط برای آموزش است و توصیهی سرمایهگذاری یا سیگنال معامله نیست. معامله، بهویژه با اهرم، میتواند به از دست رفتن کل سرمایه منجر شود.