زنجیره چگونه ساخته میشود: هش بلاک قبلی، بلاک پیدایش و اثر دومینویی دستکاری
ببینید چرا هر بلاک هش بلاک قبلی را در خود دارد، بلاک پیدایش چیست و چرا تغییر یک بلاک قدیمی همهی بلاکهای بعد از آن را بیاعتبار میکند.
تا اینجا یک بلاک را از درون شناختیم. اما نام «بلاکچین» یعنی «زنجیرهی بلاکها»، و این زنجیره همان چیزی است که دفتر را در برابر دستکاری مقاوم میکند. در این درس میبینیم حلقههای این زنجیره چگونه به هم وصل میشوند.
حلقهی اتصال: هش بلاک قبلی
در درس سوم دیدیم که سربرگ هر بلاک بخشی به نام هش بلاک قبلی دارد. این بخش همهی کار را انجام میدهد. هر بلاک تازه، اثر انگشت بلاکی را که پیش از آن آمده در خود ثبت میکند. بلاک بعدی هم اثر انگشت این بلاک را ثبت میکند و این کار تا امروز ادامه دارد.
برای فهم بهتر، با هشهای کوتاه و خیالی کار میکنیم؛ هشهای واقعی ۶۴ نویسهاند. فرض کنید:
- بلاک ۱۰۰ هشی دارد که با «7a3f» شروع میشود.
- در سربرگ بلاک ۱۰۱ نوشته شده: هش بلاک قبلی = «7a3f». هش خود بلاک ۱۰۱ با «c21e» شروع میشود.
- در سربرگ بلاک ۱۰۲ نوشته شده: هش بلاک قبلی = «c21e».
به این ترتیب از هر بلاک میتوان قدمبهقدم به عقب برگشت و تا اولین بلاک رسید. ترتیب بلاکها هم به این شکل ثابت میشود: هیچ بلاکی نمیتواند پیش از بلاکی که هشش را در خود دارد ساخته شده باشد، چون آن هش پیش از ساخته شدن بلاک قبلی وجود نداشت.
بلاک پیدایش: نقطهی شروع
زنجیره باید از جایی شروع شود. به اولین بلاک هر شبکه بلاک پیدایش (Genesis Block) میگویند. این بلاک تنها بلاکی است که بلاک قبلی ندارد؛ در جای هش بلاک قبلی آن فقط صفر نوشته شده است. ارتفاع آن هم صفر است.
بلاک پیدایش بیتکوین در ژانویهی ۲۰۰۹ ساخته شد. در تراکنش اول این بلاک، متنی شامل تیتر یک روزنامهی بریتانیایی همان روز دربارهی کمک دولت به بانکها گنجانده شده است. بسیاری این متن را هم مهر زمانی میدانند، چون نشان میدهد بلاک پیش از آن تاریخ ساخته نشده، و هم اشارهای به انگیزهی ساخت بیتکوین. هر بلاکچین دیگری هم بلاک پیدایش مخصوص خود را دارد و همین بلاک است که یک شبکه را از شبکهی دیگر جدا میکند.
اثر دومینویی: چرا دستکاری فوراً آشکار میشود؟
فرض کنید کسی بخواهد یک تراکنش قدیمی در بلاک ۹۸ را عوض کند تا مثلاً پرداختی که انجام داده از تاریخچه پاک شود. بیایید ببینیم چه زنجیرهای از اتفاقها رخ میدهد:
- تغییر تراکنش، ریشهی مرکل بلاک ۹۸ را عوض میکند.
- ریشهی تازه، سربرگ بلاک ۹۸ را عوض میکند و در نتیجه هش بلاک ۹۸ کاملاً تغییر میکند.
- اما در سربرگ بلاک ۹۹ هنوز هش قدیمی بلاک ۹۸ نوشته شده است. پیوند شکسته و هر کس زنجیره را بررسی کند، فوراً متوجه میشود.
- اگر متقلب سربرگ بلاک ۹۹ را هم اصلاح کند، هش بلاک ۹۹ عوض میشود و پیوند بلاک ۱۰۰ میشکند.
- این روند تا آخرین بلاک زنجیره ادامه پیدا میکند.
پس دستکاری یک بلاک قدیمی یعنی بازسازی همهی بلاکهایی که بعد از آن آمدهاند. هر چه بلاک قدیمیتر باشد، بلاکهای بیشتری روی آن ساخته شدهاند و دستکاریاش سختتر است.
هر بلاک تازه مثل یک لایهی بتن روی بلاکهای قبلی است؛ هرچه لایهها بیشتر شوند، دست بردن در لایههای زیرین سختتر میشود.
آشکار شدن کافی نیست: نقش هزینه
اینجا باید یک تفاوت مهم را بدانید. زنجیره کردن بلاکها دفتر را آشکارکنندهی دستکاری (Tamper-evident) میکند، یعنی هر تغییری قابل تشخیص است. اما بهتنهایی آن را غیرقابل دستکاری نمیکند. اگر ساختن یک بلاک کاری ساده و رایگان بود، متقلب میتوانست در چند ثانیه همهی بلاکهای بعدی را با هشهای تازه بسازد و یک زنجیرهی کامل و از نظر ظاهری درست ارائه دهد.
آنچه این کار را عملاً ناممکن میکند، این است که شبکه ساختن هر بلاک را پرهزینه کرده است. در شبکههایی مثل بیتکوین، ساختن هر بلاک به مقدار زیادی محاسبه و برق نیاز دارد و در شبکههای دیگر، سازندگان بلاک باید دارایی قابلتوجهی را بهعنوان وثیقه قفل کنند. چگونگی این سازوکارها، یعنی اجماع، موضوع کامل واحد بعدی است. فعلاً این جمله را به خاطر بسپارید: زنجیره تقلب را آشکار میکند و اجماع آن را گران میکند.
زنجیره در نگاه کاربر
وقتی در آینده یک اکسپلورر بلاک (Block Explorer)، یعنی سایتی که محتوای بلاکچین را نمایش میدهد، باز کنید، هر بلاک را با ارتفاع، هش خودش و هش بلاک قبلیاش میبینید. میتوانید روی هش بلاک قبلی بزنید و یک قدم به عقب بروید. خواندن دقیق اکسپلورر را در سطح سوم تمرین میکنیم؛ اینجا کافی است بدانید آن پیوندها همان حلقههای زنجیرهاند.
جمعبندی
- هر بلاک هش بلاک قبلی را در سربرگ خود دارد و همین بلاکها را به هم زنجیر میکند.
- بلاک پیدایش اولین بلاک است و بلاک قبلی ندارد؛ بلاک پیدایش بیتکوین در ژانویهی ۲۰۰۹ ساخته شد.
- تغییر یک بلاک قدیمی هش آن را عوض میکند و پیوند همهی بلاکهای بعدی را میشکند.
- زنجیره دستکاری را آشکار میکند؛ پرهزینه بودن ساخت بلاک، که با اجماع تأمین میشود، آن را عملاً ناممکن میکند.
در درس بعد با کامپیوترهایی آشنا میشویم که این زنجیره را نگه میدارند و بررسی میکنند: گرهها.
این مقاله فقط برای آموزش است و توصیهی سرمایهگذاری یا سیگنال معامله نیست. معامله، بهویژه با اهرم، میتواند به از دست رفتن کل سرمایه منجر شود.