حسابها در اتریوم: حساب کاربری، حساب قرارداد و «وضعیت» شبکه
اتریوم موجودیها را به شکل حساب نگه میدارد، نه سکههای خرجنشده. با دو نوع حساب، اجزای هر حساب و مفهوم وضعیت جهانی شبکه آشنا شوید.
در واحد بلاکچین دیدیم دفتر کل، تاریخچهی تراکنشها را نگه میدارد. اما شبکه برای کار روزمره باید بداند همین الان هر کس چه دارد. بیتکوین و اتریوم این سؤال را به دو شیوهی متفاوت جواب میدهند. در این درس شیوهی اتریوم را میبینیم که بر پایهی حساب (Account) است.
دو شیوه برای نگه داشتن موجودی
بیتکوین با مدلی به نام UTXO کار میکند؛ یعنی «خروجیهای خرجنشدهی تراکنشها». در این مدل چیزی به نام موجودی حساب ذخیره نمیشود. کیف پول شما تکههای جدا از هم را که هنوز خرج نشدهاند پیدا میکند و جمعشان را به عنوان موجودی نشان میدهد؛ شبیه کیفی که چند اسکناس با مبلغهای مختلف در آن است.
اتریوم به مدل حساب (Account Model) تکیه دارد؛ شبیه حساب بانکی. برای هر آدرس یک عدد موجودی ثبت شده است. وقتی انتقالی انجام میشود، از موجودی یکی کم و به موجودی دیگری اضافه میشود. این مدل برای برنامهنویسی قراردادها سادهتر است، چون هر قرارداد هم میتواند حساب خودش را داشته باشد.
نوع اول: حساب کاربری
حسابی که یک انسان با کیف پولش کنترل میکند، حساب با مالکیت بیرونی (Externally Owned Account) یا به اختصار EOA نام دارد. «بیرونی» یعنی کنترلش بیرون از شبکه، در دست دارندهی کلید خصوصی است.
ویژگیهای اصلی حساب کاربری:
- با یک کلید خصوصی کنترل میشود؛ هر کس کلید را داشته باشد، اختیار حساب را دارد.
- میتواند تراکنش را آغاز کند؛ یعنی هر حرکتی در شبکه از یک حساب کاربری شروع میشود.
- کدی در خود ندارد.
- ساختنش رایگان است و بدون ثبت در شبکه انجام میشود؛ کیف پول فقط یک جفت کلید میسازد.
جزئیات کلید خصوصی، عبارت بازیابی و نگهداری امن آنها موضوع سطح سوم این دوره است. اینجا همین کافی است که بدانید آدرسهای اتریوم با 0x شروع میشوند و پس از آن ۴۰ نویسهی شانزدهشانزدهی (اعداد ۰ تا ۹ و حروف a تا f) میآید.
نوع دوم: حساب قرارداد
حساب قرارداد (Contract Account) حسابی است که بهجای کلید خصوصی، با کد کنترل میشود. وقتی کسی یک قرارداد هوشمند را روی شبکه منتشر میکند، یک حساب قرارداد با آدرس مخصوص خودش ساخته میشود.
تفاوتهای مهم با حساب کاربری:
- کلید خصوصی ندارد؛ هیچکس نمیتواند به دلخواه از طرف آن امضا کند.
- خودش تراکنش را آغاز نمیکند؛ فقط وقتی کسی آن را صدا بزند، کدش اجرا میشود.
- وقتی اجرا شد، میتواند قراردادهای دیگر را صدا بزند یا اتر بفرستد، اما فقط طبق آنچه کدش اجازه میدهد.
- ساختنش کارمزد دارد، چون کد باید روی بلاکچین ذخیره شود.
پس زنجیرهی کارها همیشه اینطور است: یک انسان از حساب کاربریاش تراکنشی میفرستد و این تراکنش ممکن است یک یا چند قرارداد را به حرکت درآورد.
هر حساب از چه چیزهایی تشکیل شده است؟
هر حساب در اتریوم، چه کاربری چه قرارداد، چهار بخش دارد:
- موجودی (Balance): مقدار اتری که حساب دارد، بر حسب وی.
- نانس (Nonce): یک شمارنده. در حساب کاربری، تعداد تراکنشهایی را نشان میدهد که این حساب تا حالا فرستاده است. همین شمارنده جلوی تکرار یک تراکنش را میگیرد. کاربرد عملیاش را در سطح کیف پول و امنیت میبینید.
- کد (Code): فقط در حساب قرارداد پر است؛ در حساب کاربری خالی است.
- حافظه (Storage): دادههایی که قرارداد نگه میدارد؛ مثلاً فهرست اینکه هر آدرس چقدر از یک توکن دارد.
وضعیت جهانی
اگر همهی حسابهای شبکه را با موجودی، نانس، کد و حافظهشان کنار هم بگذارید، به چیزی میرسید که به آن وضعیت (State) شبکه میگویند. وضعیت، عکس لحظهای کل اتریوم است.
هر بلاک تازه، فهرستی از تراکنشهاست که وضعیت را تغییر میدهند. میتوان اینطور تصور کرد:
- وضعیت قبلی + تراکنشهای بلاک = وضعیت تازه
همهی گرهها این حساب را جداگانه انجام میدهند و باید دقیقاً به یک وضعیت برسند. اگر گرهای به نتیجهی دیگری برسد، یعنی چیزی اشتباه است. برای خلاصه کردن این وضعیت بزرگ، اتریوم از ساختاری درختی شبیه درخت مرکل استفاده میکند که در واحد قبل با آن آشنا شدید و ریشهاش در سربرگ هر بلاک ثبت میشود.
تراکنش در اتریوم یعنی «درخواست تغییر وضعیت»؛ چه انتقال سادهی اتر باشد، چه اجرای یک قرارداد.
جمعبندی
- اتریوم مدل حساب دارد؛ بیتکوین مدل سکههای خرجنشده.
- حساب کاربری با کلید خصوصی کنترل میشود و تراکنش را آغاز میکند.
- حساب قرارداد با کد کنترل میشود و فقط با صدا زده شدن کار میکند.
- هر حساب موجودی، نانس، کد و حافظه دارد.
- مجموع همهی حسابها وضعیت شبکه است و هر بلاک آن را بهروز میکند.
در درس بعد سراغ خود قرارداد هوشمند میرویم: چیست، چه میکند و چه چیزی نیست.
این مقاله فقط برای آموزش است و توصیهی سرمایهگذاری یا سیگنال معامله نیست. معامله، بهویژه با اهرم، میتواند به از دست رفتن کل سرمایه منجر شود.