پول دیجیتال پیش از بیتکوین: ایکش، هشکش، بیمانی و بیت گلد
آشنایی با تلاشهایی که پیش از بیتکوین برای ساختن پول دیجیتال انجام شد، از ایکش دیوید چام تا هشکش، بیمانی و بیت گلد، و اینکه بیتکوین کدام ایدهها را از آنها گرفت.
بیتکوین ناگهان از هیچ به وجود نیامد. دههها پیش از آن، پژوهشگران رمزنگاری و برنامهنویسان دنبال راهی برای ساختن پول دیجیتال بودند. هر کدام از این تلاشها بخشی از مسئله را حل کرد و بخشی را بیپاسخ گذاشت. شناختن این تاریخچه کمک میکند بفهمیم چرا طراحی بیتکوین این شکل را دارد.
سایفرپانکها و رؤیای پول خصوصی
از اواخر دههی ۱۹۸۰ و در دههی ۱۹۹۰، گروهی از علاقهمندان رمزنگاری که خود را سایفرپانک (Cypherpunk) مینامیدند، در یک فهرست ایمیلی دربارهی حریم خصوصی، آزادی و نقش رمزنگاری در جامعه بحث میکردند. یکی از موضوعات همیشگی آنها پول دیجیتالی بود که بتوان بدون افشای همهی جزئیات زندگی مالی از آن استفاده کرد.
برای فهم ادامهی درس، یک اصطلاح لازم است: رمزنگاری (Cryptography) دانش روشهای ریاضی برای پنهان کردن اطلاعات و اثبات درستی آنهاست. امضای دیجیتال، یعنی راهی برای اثبات اینکه یک پیام واقعاً از طرف شما آمده، یکی از ابزارهای آن است.
ایکش: پول دیجیتال خصوصی، اما با یک مرکز
دیوید چام (David Chaum)، رمزنگار آمریکایی، در اوایل دههی ۱۹۸۰ روشی به نام امضای کور (Blind Signature) را معرفی کرد. با این روش، بانک میتوانست یک سکهی دیجیتال را تأیید کند بدون اینکه بداند آن سکه بعداً کجا خرج میشود. او بعدها شرکتی به نام دیجیکش (DigiCash) راه انداخت که سیستمی به نام ایکش (eCash) را عرضه کرد.
ایکش حریم خصوصی خوبی داشت، اما هنوز به یک بانک یا شرکت مرکزی وابسته بود که سکهها را صادر کند و جلوی خرج دوباره را بگیرد. پذیرش آن در بازار گسترده نشد و شرکت در اواخر دههی ۱۹۹۰ ورشکست شد. درس مهم این تجربه: وقتی همهچیز به یک شرکت وابسته باشد، با شکست آن شرکت، کل سیستم هم از بین میرود.
هشکش: هزینهی محاسباتی بهعنوان مدرک
در سال ۱۹۹۷، آدام بک (Adam Back) سیستمی به نام هشکش (Hashcash) پیشنهاد کرد. هدف آن مقابله با ایمیلهای انبوه تبلیغاتی بود، نه ساختن پول. ایده ساده بود: فرستندهی هر ایمیل باید مقدار کمی کار محاسباتی انجام دهد که بررسیاش برای گیرنده آسان است. برای یک نفر که چند ایمیل میفرستد این هزینه ناچیز است، اما برای کسی که میلیونها ایمیل میفرستد سنگین میشود.
به این ایده اثبات کار (Proof of Work) میگویند: مدرکی که نشان میدهد کسی واقعاً هزینهی محاسباتی پرداخته است. بیتکوین بعدها همین ایده را برای ساختن بلاکها به کار گرفت. چگونگی این کار را در واحد سوم همین سطح میبینیم.
بیمانی و بیت گلد: نزدیکترین طرحها
در اواخر دههی ۱۹۹۰ دو طرح دیگر مطرح شد که به بیتکوین بسیار نزدیک بودند:
- بیمانی (b-money): طرحی از وی دای (Wei Dai) که در آن شرکتکنندگان شبکه، نه یک بانک، دفتر حساب را نگه میداشتند و پول تازه با انجام کار محاسباتی ساخته میشد.
- بیت گلد (Bit Gold): طرحی از نیک سابو (Nick Szabo) که در آن نتیجهی حل معماهای محاسباتی، مثل طلایی که با زحمت استخراج میشود، ارزش کمیاب پیدا میکرد و هر معما به معمای قبلی زنجیر میشد.
هیچکدام از این دو طرح به یک سیستم کامل و در حال کار تبدیل نشد. مشکل اصلی هنوز سر جایش بود: شرکتکنندگانی که یکدیگر را نمیشناسند و به هم اعتماد ندارند، چطور بدون داور مرکزی بر سر یک تاریخچهی واحد توافق کنند؟
بیتکوین چه چیزی را کنار هم گذاشت
متن معرفی بیتکوین در فهرست منابعش به بیمانی و هشکش ارجاع داده است. ارزش بیتکوین در این بود که چند قطعهی موجود را به شکلی تازه به هم وصل کرد:
- امضای دیجیتال برای اثبات مالکیت.
- دفتر حسابی که همهی شرکتکنندگان نگه میدارند.
- اثبات کار برای پرهزینه کردن ساخت بلاک و دست بردن در تاریخچه.
- قاعدهای ساده برای انتخاب تاریخچهی درست: زنجیرهای که بیشترین کار محاسباتی پشت آن است.
- پاداشی برای کسانی که این کار را انجام میدهند، تا انگیزهی نگه داشتن شبکه وجود داشته باشد.
بیشتر قطعههای بیتکوین پیش از آن وجود داشتند؛ نوآوری در ترکیب آنها و حل مسئلهی توافق بدون داور بود.
جمعبندی
- سایفرپانکها سالها پیش از بیتکوین دربارهی پول دیجیتال خصوصی بحث میکردند.
- ایکش حریم خصوصی داشت اما به یک شرکت مرکزی وابسته بود و با شکست آن از میان رفت.
- هشکش ایدهی اثبات کار را معرفی کرد و بیمانی و بیت گلد به دفتر مشترک و پول ساختهشده با کار محاسباتی فکر کردند.
- بیتکوین این ایدهها را در سیستمی کامل و در حال کار کنار هم گذاشت.
در درس بعد سراغ خود متن معرفی بیتکوین، یعنی وایتپیپر، و نویسندهی ناشناس آن میرویم.
این مقاله فقط برای آموزش است و توصیهی سرمایهگذاری یا سیگنال معامله نیست. معامله، بهویژه با اهرم، میتواند به از دست رفتن کل سرمایه منجر شود.