هاوینگ بیتکوین چیست و چگونه کار میکند: هر ۲۱۰ هزار بلاک، پاداش نصف میشود
هاوینگ بیتکوین به زبان ساده: چرا با شمارهی بلاک تعیین میشود نه تاریخ، تاریخچهی هاوینگهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۴، عرضهی پایان هر دوره و روش تخمین زمان هاوینگ بعدی با یک مثال.
در درس قبل دیدیم که پاداش بلاک بیتکوین هر ۲۱۰ هزار بلاک نصف میشود و همین قاعده سقف حدود ۲۱ میلیون را میسازد. به لحظهای که این نصف شدن رخ میدهد هاوینگ (Halving) میگویند. این درس سازوکار هاوینگ، تاریخچهی آن و راه تخمین زمانش را توضیح میدهد. اثر احتمالی هاوینگ بر بازار و ماینرها را در درس بعد جداگانه بررسی میکنیم.
هاوینگ با شمارهی بلاک تعیین میشود، نه تقویم
هر بلاک در زنجیره یک شمارهی ترتیبی دارد که به آن ارتفاع بلاک (Block Height) میگویند. بلاک پیدایش ارتفاع صفر دارد، بلاک بعدی ارتفاع یک و همینطور تا آخر.
قاعدهی هاوینگ کاملاً به همین شماره بسته است: هر بار که ارتفاع بلاک به مضربی از ۲۱۰٬۰۰۰ برسد، پاداش بلاکهای بعدی نصف میشود. یعنی هاوینگها در بلاکهای ۲۱۰٬۰۰۰، ۴۲۰٬۰۰۰، ۶۳۰٬۰۰۰، ۸۴۰٬۰۰۰ و بعد ۱٬۰۵۰٬۰۰۰ رخ میدهند. هیچکس دکمهای نمیزند و هیچ اطلاعیهای لازم نیست؛ نرمافزار هر شرکتکننده خودش این قاعده را اعمال میکند.
چرا تقریباً هر چهار سال؟
اگر هر بلاک بهطور میانگین ۱۰ دقیقه طول بکشد، ۲۱۰٬۰۰۰ بلاک برابر است با ۲٬۱۰۰٬۰۰۰ دقیقه. این عدد تقسیم بر ۶۰ میشود ۳۵٬۰۰۰ ساعت و تقسیم بر ۲۴ حدود ۱٬۴۵۸ روز؛ یعنی کمی کمتر از چهار سال.
اما زمان ساخت بلاکها دقیقاً ۱۰ دقیقه نیست. گاهی یک بلاک در یک دقیقه پیدا میشود و گاهی بیش از یک ساعت طول میکشد. شبکه برای اینکه میانگین نزدیک ۱۰ دقیقه بماند، هر ۲٬۰۱۶ بلاک (حدود دو هفته) سختی ساخت بلاک را دوباره تنظیم میکند. به این کار تنظیم سختی (Difficulty Adjustment) میگویند و جزئیات آن در واحد سوم همین سطح میآید. نتیجه این است که فاصلهی هاوینگها نزدیک چهار سال است، اما روز دقیقش از قبل معلوم نیست.
تاریخچهی هاوینگها
تا امروز چهار هاوینگ رخ داده است:
- سال ۲۰۱۲، در بلاک ۲۱۰٬۰۰۰: پاداش از ۵۰ به ۲۵ بیتکوین رسید.
- سال ۲۰۱۶، در بلاک ۴۲۰٬۰۰۰: پاداش از ۲۵ به ۱۲٫۵ بیتکوین رسید.
- سال ۲۰۲۰، در بلاک ۶۳۰٬۰۰۰: پاداش از ۱۲٫۵ به ۶٫۲۵ بیتکوین رسید.
- سال ۲۰۲۴، در بلاک ۸۴۰٬۰۰۰: پاداش از ۶٫۲۵ به ۳٫۱۲۵ بیتکوین رسید.
در هاوینگ پنجم، در بلاک ۱٬۰۵۰٬۰۰۰، پاداش به ۱٫۵۶۲۵ بیتکوین خواهد رسید.
عرضه در پایان هر دوره
با ضرب تعداد بلاکهای هر دوره در پاداش آن، میتوان دید پس از هر دوره چه مقدار بیتکوین ساخته شده است:
- پایان دورهی اول: ۲۱۰٬۰۰۰ × ۵۰ = ۱۰٬۵۰۰٬۰۰۰ بیتکوین.
- پایان دورهی دوم: ۱۰٬۵۰۰٬۰۰۰ + ۵٬۲۵۰٬۰۰۰ = ۱۵٬۷۵۰٬۰۰۰ بیتکوین.
- پایان دورهی سوم: ۱۵٬۷۵۰٬۰۰۰ + ۲٬۶۲۵٬۰۰۰ = ۱۸٬۳۷۵٬۰۰۰ بیتکوین.
- پایان دورهی چهارم: ۱۸٬۳۷۵٬۰۰۰ + ۱٬۳۱۲٬۵۰۰ = ۱۹٬۶۸۷٬۵۰۰ بیتکوین.
- پایان دورهی پنجم: ۱۹٬۶۸۷٬۵۰۰ + ۶۵۶٬۲۵۰ = ۲۰٬۳۴۳٬۷۵۰ بیتکوین.
این فهرست نکتهی مهمی را نشان میدهد: بیش از ۹۰ درصد کل عرضه در همان پنج دورهی اول، یعنی حدود بیست سال نخست، ساخته میشود و بقیه در بیش از صد سال بعدی با سرعتی بسیار کم اضافه میشود. یک نکتهی کوچک: پاداش بلاک پیدایش قابل خرج نیست، پس عرضهی واقعاً قابل استفاده ۵۰ بیتکوین کمتر از این اعداد است.
هاوینگها تا کی ادامه دارد؟
پاداش اول ۵۰ بیتکوین، یعنی ۵ میلیارد ساتوشی بود. چون پاداش به ساتوشی و بهصورت عدد صحیح حساب میشود، پس از ۳۲ بار نصف شدن به یک ساتوشی میرسد و نصف شدن بعدی آن را صفر میکند. با فاصلهی تقریبی چهار سال، این مسیر به حدود سال ۲۱۴۰ میرسد که در درس قبل هم به آن اشاره کردیم.
تمرین: تخمین زمان هاوینگ بعدی
برای تخمین زمان هر هاوینگ کافی است ارتفاع فعلی بلاک را از یک اکسپلورر (Explorer)، یعنی سایتی که دفتر عمومی شبکه را نشان میدهد، ببینید. خواندن اکسپلورر را در سطح سوم کامل یاد میگیریم.
فرض کنید ارتفاع فعلی بلاک ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ باشد؛ این عدد ساختگی است.
- بلاکهای باقیمانده: ۱٬۰۵۰٬۰۰۰ − ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ = ۵۰٬۰۰۰ بلاک.
- زمان تقریبی: ۵۰٬۰۰۰ × ۱۰ = ۵۰۰٬۰۰۰ دقیقه.
- به روز: ۵۰۰٬۰۰۰ ÷ ۱٬۴۴۰ ≈ ۳۴۷ روز؛ یعنی کمی کمتر از یک سال.
هر تخمین زمان هاوینگ چند روز خطا دارد؛ عدد قطعی فقط ارتفاع بلاک است.
جمعبندی
- هاوینگ یعنی نصف شدن پاداش بلاک در هر بلاکی که ارتفاعش مضرب ۲۱۰٬۰۰۰ است.
- فاصلهی هاوینگها نزدیک چهار سال است، اما روز دقیقش به سرعت ساخت بلاکها بستگی دارد.
- چهار هاوینگ در سالهای ۲۰۱۲، ۲۰۱۶، ۲۰۲۰ و ۲۰۲۴ پاداش را از ۵۰ به ۳٫۱۲۵ بیتکوین رساندند.
- بیشتر عرضه در دورههای اول ساخته شده و ساخت سکهی تازه حدود سال ۲۱۴۰ متوقف میشود.
در درس بعد میبینیم هاوینگ برای ماینرها و امنیت شبکه چه معنایی دارد و چرا نباید آن را با یک قاعدهی سادهی قیمتی اشتباه گرفت.
این مقاله فقط برای آموزش است و توصیهی سرمایهگذاری یا سیگنال معامله نیست. معامله، بهویژه با اهرم، میتواند به از دست رفتن کل سرمایه منجر شود.