عرضهی محدود بیتکوین: سقف ۲۱ میلیون از کجا میآید و سکهی تازه چطور ساخته میشود
پاداش بلاک چیست، چرا مجموع بیتکوینها کمی کمتر از ۲۱ میلیون میشود، تورم عرضهی بیتکوین چطور حساب میشود، سکههای گمشده چه اثری دارند و چه کسی میتواند این سقف را عوض کند.
در سطح اول دیدیم که بانک مرکزی میتواند پول تازه بسازد و رشد بیش از اندازهی پول یکی از علتهای تورم است. یکی از مشهورترین ویژگیهای بیتکوین، برعکس، این است که مقدار کل آن از روز اول در قواعد شبکه تعیین شده است. در این درس میبینیم این سقف دقیقاً از کجا میآید و بیتکوین تازه چطور وارد گردش میشود.
سکهی تازه از کجا میآید؟
بیتکوین هیچ بانک یا ناشری ندارد که سکه چاپ کند. تنها راه ساخته شدن بیتکوین تازه این است که هر بار بلاک جدیدی به زنجیره اضافه میشود، سازندهی آن بلاک اجازه دارد مقدار مشخصی بیتکوین تازه را برای خودش ثبت کند. به این مقدار پاداش بلاک (Block Subsidy) یا یارانهی بلاک میگویند.
سازندهی بلاک علاوه بر این پاداش، کارمزد تراکنشها (Transaction Fees) را هم میگیرد؛ مبلغی که کاربران برای ثبت تراکنششان پرداختهاند. مجموع این دو را پاداش کل بلاک مینامند. توجه کنید که کارمزد، بیتکوین تازه نیست؛ از جیب کاربران به سازندهی بلاک میرسد. فقط پاداش بلاک به عرضهی کل اضافه میشود.
کسانی که بلاک میسازند ماینر (Miner) نام دارند. چگونگی کار آنها و رقابتشان برای ساختن بلاک موضوع واحد سوم همین سطح است؛ اینجا فقط کافی است بدانید سکهی تازه فقط از همین راه ساخته میشود.
سقف ۲۱ میلیون با یک حساب ساده
قواعد بیتکوین سه عدد کلیدی دارد:
- پاداش بلاک در آغاز ۵۰ بیتکوین بود.
- پس از هر ۲۱۰ هزار بلاک، این پاداش نصف میشود.
- شبکه طوری تنظیم شده که بهطور میانگین هر ۱۰ دقیقه یک بلاک ساخته شود.
حالا حساب کنید. در دورهی اول، ۲۱۰٬۰۰۰ بلاک هر کدام ۵۰ بیتکوین ساختند: ۲۱۰٬۰۰۰ × ۵۰ = ۱۰٬۵۰۰٬۰۰۰ بیتکوین. یعنی نیمی از کل عرضه در همان دورهی اول ساخته شد. دورهی دوم نصف آن، یعنی ۵٬۲۵۰٬۰۰۰، دورهی سوم ۲٬۶۲۵٬۰۰۰ و همینطور تا آخر.
این یک سری هندسی (Geometric Series) است: هر جمله نصف جملهی قبلی است. مجموع چنین سریای هرگز از دو برابر جملهی اول بیشتر نمیشود. دو برابر ۱۰٬۵۰۰٬۰۰۰ همان ۲۱٬۰۰۰٬۰۰۰ است.
چرا کمی کمتر از ۲۱ میلیون؟
پاداش بلاک در نرمافزار به ساتوشی و بهصورت عدد صحیح حساب میشود. وقتی پاداش بارها نصف میشود، به جایی میرسد که نصف کردنش عدد اعشاری میدهد و بخش کسری کنار گذاشته میشود. به همین دلیل مجموع واقعی کمی کمتر از ۲۱ میلیون است؛ حدود ۲۰٬۹۹۹٬۹۹۹٫۹۸ بیتکوین.
سرانجام پاداش بلاک به صفر ساتوشی میرسد و ساخته شدن بیتکوین تازه متوقف میشود. با سرعت فعلی ساخت بلاک، این اتفاق حدود سال ۲۱۴۰ رخ میدهد. پس از آن، سازندگان بلاک فقط کارمزد تراکنشها را دریافت میکنند.
تورم عرضهی بیتکوین
بیتکوین هنوز به سقف نرسیده و هر روز مقداری سکهی تازه ساخته میشود. نرخ افزایش عرضه را اینطور حساب میکنند: مقدار سکهی تازه در یک سال تقسیم بر عرضهی موجود.
فرض کنید پاداش بلاک ۳٫۱۲۵ بیتکوین باشد. در یک روز حدود ۱۴۴ بلاک ساخته میشود (۲۴ ساعت × ۶ بلاک در ساعت)، پس روزانه حدود ۱۴۴ × ۳٫۱۲۵ = ۴۵۰ بیتکوین تازه. در یک سال حدود ۴۵۰ × ۳۶۵ = ۱۶۴٬۲۵۰ بیتکوین. اگر عرضهی موجود را برای سادگی ۲۰ میلیون فرض کنیم، نرخ افزایش عرضه حدود ۱۶۴٬۲۵۰ ÷ ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ≈ ۰٫۸ درصد در سال میشود.
این نرخ با هر نصف شدن پاداش تقریباً نصف میشود. توجه کنید که این تورم عرضه است، یعنی رشد تعداد سکهها؛ با تورم قیمت کالاها که در سطح اول با شاخص قیمت مصرفکننده اندازه گرفتیم فرق دارد.
سکههای گمشده و عرضهی واقعی
بخشی از بیتکوینها احتمالاً برای همیشه از دسترس خارج شدهاند؛ مثلاً صاحبشان کلید خصوصی را گم کرده یا درگذشته و کسی به کلید دسترسی ندارد. پاداش ۵۰ بیتکوینی بلاک پیدایش هم، همانطور که دیدیم، قابل خرج کردن نیست. هیچکس مقدار دقیق سکههای گمشده را نمیداند، چون از روی دفتر شبکه نمیتوان فهمید یک آدرس قدیمی گم شده یا صاحبش فقط آن را دست نزده است.
چه کسی میتواند سقف را عوض کند؟
از نظر فنی، سقف عرضه یک قاعده در نرمافزار است و نرمافزار را میتوان تغییر داد. اما هر شرکتکنندهای که نرمافزار بیتکوین را اجرا میکند، خودش بلاکها را بررسی میکند و بلاکی را که پاداش بیش از حد مجاز داشته باشد رد میکند. برای تغییر سقف، باید تقریباً همهی این شرکتکنندگان داوطلبانه نرمافزار تازه را بپذیرند. چون محدود بودن عرضه یکی از دلایل اصلی ارزشی است که بسیاری برای بیتکوین قائلاند، چنین توافقی بسیار بعید شمرده میشود؛ اما بعید با غیرممکن یکی نیست.
سقف ۲۱ میلیون با یک دستور اداری حفظ نمیشود؛ با اینکه هر شرکتکننده خودش قواعد را بررسی میکند حفظ میشود.
جمعبندی
- بیتکوین تازه فقط از راه پاداش بلاک ساخته میشود؛ کارمزدها به عرضه اضافه نمیکنند.
- پاداش اول ۵۰ بیتکوین بود و هر ۲۱۰ هزار بلاک نصف میشود؛ مجموع این سری کمی کمتر از ۲۱ میلیون است.
- ساخت سکهی تازه حدود سال ۲۱۴۰ متوقف میشود و نرخ رشد عرضه با هر نصف شدن تقریباً نصف میشود.
- بخشی از سکهها احتمالاً برای همیشه گم شدهاند و مقدار دقیقش معلوم نیست.
در درس بعد خود رویداد نصف شدن پاداش، یعنی هاوینگ، را دقیقتر بررسی میکنیم: چه زمانی رخ میدهد و چرا زمانش دقیقاً قابل پیشبینی نیست.
این مقاله فقط برای آموزش است و توصیهی سرمایهگذاری یا سیگنال معامله نیست. معامله، بهویژه با اهرم، میتواند به از دست رفتن کل سرمایه منجر شود.