بازده چیست و از کجا می‌آید؟ رشد قیمت، درآمد و بازده کل

در درس قبل با ریسک آشنا شدیم. ریسک همیشه کنار یک واژه‌ی دیگر می‌آید: بازده (Return). اگر ریسک یعنی نامعلوم بودن نتیجه، بازده خود آن نتیجه است؛ یعنی دارایی ما در یک دوره‌ی مشخص چقدر سود یا زیان داده است. در این درس می‌بینیم بازده از چه بخش‌هایی ساخته می‌شود و چطور آن را درست بخوانیم.

بازده به زبان ساده

بازده نشان می‌دهد ارزش پول شما بعد از مدتی چقدر تغییر کرده است. معمولاً آن را به شکل درصد می‌گوییم، چون درصد مقایسه را آسان می‌کند. گفتن «۵۰ دلار سود کردم» به تنهایی چیز زیادی نمی‌گوید؛ اگر سرمایه ۱۰۰ دلار بوده، این سود بزرگی است و اگر ۱۰ هزار دلار بوده، سود کوچکی است.

فرمول پایه ساده است:

• بازده = (ارزش پایانی منهای ارزش اولیه) تقسیم بر ارزش اولیه

فرض کنید چیزی را ۲۰۰ دلار خریده‌اید و حالا ۲۳۰ دلار می‌ارزد. تغییر ۳۰ دلار است و ۳۰ تقسیم بر ۲۰۰ می‌شود ۰٫۱۵، یعنی ۱۵ درصد. محاسبه‌های درصدی را در بخش «ریاضی لازم برای معامله‌گر» با جزئیات بیشتری تمرین می‌کنیم.

دو منبع بازده: رشد قیمت و درآمد

بازده یک دارایی معمولاً از دو جا می‌آید:

1. رشد قیمت (Capital Gain): قیمت دارایی از زمان خرید بالا رفته است. اگر پایین بیاید، به آن زیان سرمایه‌ای (Capital Loss) می‌گویند.
2. درآمد (Income): پولی که دارایی در طول زمان به صاحبش می‌دهد، بدون این‌که آن را بفروشد. نمونه‌ها: سود نقدی سهام (Dividend) که بعضی شرکت‌ها به سهامداران می‌دهند، بهره‌ی اوراق قرضه، یا اجاره‌ی یک ملک.

همه‌ی دارایی‌ها هر دو منبع را ندارند. مثلاً طلای فیزیکی به خودی خود درآمدی نمی‌دهد و بازده آن فقط از تغییر قیمت می‌آید. بسیاری از کوین‌ها هم همین‌طورند، مگر این‌که سازوکار خاصی برای درآمد داشته باشند که در سطح‌های بعدی دوره به آن می‌پردازیم.

بازده کل: تصویر کامل

اگر فقط به قیمت نگاه کنیم، بخشی از ماجرا را نمی‌بینیم. بازده کل (Total Return) هر دو منبع را با هم حساب می‌کند.

فرض کنید:

• سهمی را ۱۰۰ دلار خریده‌اید.
• در طول یک سال ۴ دلار سود نقدی گرفته‌اید.
• در پایان سال قیمت آن ۱۰۶ دلار است.

رشد قیمت ۶ دلار است و درآمد ۴ دلار. جمع آن‌ها ۱۰ دلار می‌شود که نسبت به ۱۰۰ دلار سرمایه، ۱۰ درصد بازده کل است. اگر فقط قیمت را نگاه می‌کردید، فکر می‌کردید ۶ درصد سود کرده‌اید.

برعکس هم ممکن است. دارایی‌ای که درآمد بالایی می‌دهد ولی قیمتش مدام پایین می‌رود، ممکن است در مجموع بازده کل منفی داشته باشد. پس درآمد بالا به تنهایی نشانه‌ی سودآوری نیست.

بازده تحقق‌یافته و تحقق‌نیافته

تا وقتی دارایی را نفروخته‌اید، سود یا زیان شما روی کاغذ است. به آن تحقق‌نیافته (Unrealized) می‌گویند. وقتی بفروشید، سود یا زیان تحقق‌یافته (Realized) می‌شود. این تفاوت مهم است: سود روی کاغذ ممکن است فردا کم شود یا از بین برود، و زیان روی کاغذ هم ممکن است جبران شود یا بیشتر شود. جزئیات حساب کردن این دو را در بخش پورتفو در سطح‌های بعدی می‌بینیم.

بازده‌ها را فقط در زمان یکسان مقایسه کنید

یک اشتباه رایج، مقایسه‌ی بازده‌هایی است که در زمان‌های متفاوت به دست آمده‌اند. «۲۰ درصد سود» در سه ماه با «۲۰ درصد سود» در پنج سال اصلاً یکی نیست.

به همین دلیل معمولاً بازده را به شکل سالانه (Annual) بیان می‌کنند، یعنی می‌گویند این دارایی به‌طور میانگین در هر سال چقدر بازده داشته است. وقتی کسی عددی را بدون گفتن بازه‌ی زمانی‌اش به شما می‌گوید، اولین سؤالتان باید این باشد: «در چه مدتی؟»

چند سؤال دیگر هم کمک می‌کند تصویر را کامل‌تر ببینید:

• این عدد پیش از کم کردن کارمزدها و هزینه‌هاست یا بعد از آن؟
• درآمدها هم حساب شده‌اند یا فقط تغییر قیمت؟
• این بازده مربوط به گذشته است یا فقط یک پیش‌بینی؟

بازده گذشته اطلاعات مفیدی می‌دهد، اما تضمینی برای آینده نیست.

جمع‌بندی

بازده نتیجه‌ی مالی یک دارایی در یک دوره است و معمولاً به درصد بیان می‌شود. بازده از دو منبع می‌آید: تغییر قیمت و درآمد، و بازده کل هر دو را با هم می‌سنجد. تا نفروخته‌اید، سود و زیان روی کاغذ است. و بازده‌ها را فقط وقتی می‌شود مقایسه کرد که بازه‌ی زمانی و شرایط محاسبه‌شان یکسان باشد.

در درس بعد می‌بینیم ریسک و بازده چه رابطه‌ای با هم دارند و چرا بازده بالاتر معمولاً بدون ریسک بیشتر به دست نمی‌آید.