بازار مالی چیست و چرا اصلاً به وجود آمده است؟

در واحد قبل دیدیم پول چیست و چرا تورم ارزش پس‌انداز ساده را کم می‌کند. حالا وقت آن است که ببینیم پول و دارایی کجا با هم عوض می‌شوند. جواب کوتاه این است: در بازار. این درس توضیح می‌دهد بازار مالی چیست، چه فرقی با بازار میوه‌ی سر کوچه دارد و چرا اصلاً به وجود آمده است.

بازار یعنی هر جایی که مبادله انجام شود

وقتی کلمه‌ی بازار را می‌شنوید، شاید یک راسته‌ی شلوغ با مغازه‌های کنار هم به ذهنتان بیاید. اما در اقتصاد، بازار (Market) لزوماً یک مکان نیست. بازار هر سازوکاری است که خریداران و فروشندگان را به هم می‌رساند تا بتوانند چیزی را با چیز دیگری عوض کنند. یک آگهی فروش خودرو در اینترنت، یک تماس تلفنی بین دو تاجر، یا یک صفحه‌ی معاملاتی روی گوشی، همه بازارند.

سه چیز در هر بازاری هست:

• کسی که چیزی دارد و می‌خواهد آن را بدهد (فروشنده)؛
• کسی که آن را می‌خواهد و حاضر است چیزی در عوضش بدهد (خریدار)؛
• راهی که این دو همدیگر را پیدا کنند و درباره‌ی قیمت به توافق برسند.

بازار مالی چه فرقی با بازارهای دیگر دارد؟

در بازار میوه، کالایی که دست‌به‌دست می‌شود چیزی است که می‌شود خورد. در بازار مالی (Financial Market) چیزی که خرید و فروش می‌شود معمولاً یک دارایی مالی (Financial Asset) است؛ یعنی حقی روی پول یا ارزشی در آینده. سهم یک شرکت، یک ورقه‌ی قرض، یک ارز خارجی یا یک رمزارز نمونه‌هایی از آن هستند. انواع این دارایی‌ها را در واحد بعدی فقط معرفی می‌کنیم و جزئیات هر کدام در سطح‌های بعدی دوره می‌آید.

فرق مهم دیگر این است که در بازار مالی، بیشتر مردم کالا را برای مصرف نمی‌خرند. کسی که سهم یک شرکت را می‌خرد قرار نیست آن را بخورد یا بپوشد؛ او انتظار دارد این دارایی در آینده برایش ارزشی داشته باشد. به همین دلیل، در بازار مالی انتظار از آینده نقش بسیار بزرگی دارد و قیمت‌ها گاهی خیلی سریع‌تر از بازار کالاهای روزمره تغییر می‌کنند.

چرا جامعه به بازار مالی نیاز دارد؟

فرض کنید یک نانوا می‌خواهد فر بزرگ‌تری بخرد ولی پولش را ندارد. در همان شهر، معلمی هست که مقداری پس‌انداز دارد و نمی‌داند با آن چه کند. اگر راهی نباشد که این دو همدیگر را پیدا کنند، فر خریده نمی‌شود و پس‌انداز معلم هم بی‌کار می‌ماند. بازار مالی دقیقاً همین مشکل را حل می‌کند: پول را از کسی که فعلاً به آن نیاز ندارد به کسی می‌رساند که می‌تواند با آن کاری تولیدی انجام دهد.

کارکردهای اصلی بازار مالی را می‌شود این‌طور خلاصه کرد:

1. جابه‌جا کردن پس‌انداز به سمت کسب‌وکارها و طرح‌هایی که به سرمایه نیاز دارند.
2. تعیین قیمت؛ یعنی از برخورد خریداران و فروشندگان معلوم می‌شود هر دارایی امروز چقدر می‌ارزد. این موضوع را در درس‌های بعدی این واحد با نام کشف قیمت می‌بینیم.
3. امکان فروختن؛ کسی که دارایی خریده، بعداً بتواند آن را به پول تبدیل کند. اگر این امکان نبود، کمتر کسی جرئت می‌کرد پولش را جایی بگذارد.
4. جابه‌جا کردن ریسک؛ کسی که نمی‌خواهد خطر یک اتفاق را تحمل کند، می‌تواند آن را به کسی بسپارد که حاضر است در عوض چیزی بگیرد.

بازار مالی را چه کسانی می‌سازند؟

بازار مالی را فقط بانک‌ها و شرکت‌های بزرگ نمی‌سازند. خانواده‌ای که مقداری طلا می‌خرد، شرکتی که سهام منتشر می‌کند، دولتی که قرض می‌گیرد و کسی که با گوشی خود یک رمزارز می‌خرد، همه بخشی از بازارند. هر کدام دلیل خودشان را دارند: یکی دنبال حفظ ارزش پول است، یکی دنبال سرمایه برای کار، یکی دنبال سود کوتاه‌مدت. انواع فعالان بازار و تفاوت سرمایه‌گذار با معامله‌گر موضوع یک واحد جداگانه در همین سطح است.

بازار مالی جای جادو نیست؛ جایی است که آدم‌ها با انگیزه‌ها و اطلاعات متفاوت با هم مبادله می‌کنند. هر قیمتی که می‌بینید نتیجه‌ی همین مبادله‌هاست.

یک مثال ساده

فرض کنید در یک روستای کوچک فقط ده نفر سکه‌ی طلا دارند و بیست نفر می‌خواهند سکه بخرند. اگر هیچ‌کس نداند دیگران چه قیمتی در ذهن دارند، هر معامله با چانه‌زنی طولانی و حدس انجام می‌شود. حالا فرض کنید همه یک روز در هفته در میدان روستا جمع شوند و پیشنهادهایشان را بلند بگویند. خیلی زود معلوم می‌شود سکه در آن روز تقریباً چند می‌ارزد. این میدان، یک بازار ساده است. بازارهای مالی امروز همان میدان‌اند، فقط با میلیون‌ها نفر و با سرعت کامپیوتر.

جمع‌بندی

بازار هر سازوکاری است که خریدار و فروشنده را به هم می‌رساند و بازار مالی جایی است که دارایی‌های مالی در آن مبادله می‌شوند. این بازار پس‌انداز را به کار تولیدی می‌رساند، قیمت را معلوم می‌کند، امکان فروش دارایی را فراهم می‌کند و ریسک را جابه‌جا می‌کند. در درس بعد سراغ دو طرف هر معامله می‌رویم: خریدار و فروشنده، و این‌که چرا هر خرید یک فروش هم هست.