تمرین عملی: اثر تورم و ارزش زمانی پول را روی یک پس‌انداز فرضی حساب کنید
یک تمرین گام‌به‌گام با عددهای فرضی: قدرت خرید پس‌انداز در چند سال، نرخ بهره‌ی واقعی، قاعده‌ی ۷۰ و برنامه‌ریزی برای یک خرید آینده، به همراه چک‌لیست.
در نُه درس گذشته دیدیم پول چیست، تورم چطور پیدا می‌شود و ارزش زمانی پول چه معنایی دارد. حالا وقت آن است که این‌ها را کنار هم بگذاریم و روی یک نمونه‌ی کامل تمرین کنیم. همه‌ی عددهای این درس فرضی و گرد هستند تا حساب‌ها روشن بماند؛ هدف یادگیری روش است، نه پیش‌بینی تورم یا سود هیچ بانک و بازاری.
صورت مسئله
فرض کنید سارا پنجاه میلیون تومان پس‌انداز دارد. برای ساده شدن حساب فرض می‌کنیم:
- تورم در سه سال آینده هر سال سی درصد است.
- سارا می‌تواند پولش را نقد و بی‌سود نگه دارد، یا آن را در سپرده‌ای با سود سالانه‌ی هجده درصد بگذارد.
- سارا قصد دارد یک سال بعد وسیله‌ای بخرد که قیمتش امروز چهل میلیون تومان است.
پیش از ادامه، خودتان کاغذ و ماشین‌حساب بردارید و هر گام را پیش از خواندن پاسخ حساب کنید.
گام ۱: پول نقد بی‌سود در سه سال
در درس ششم دیدیم برای پیدا کردن قدرت خرید، مبلغ را برای هر سال یک بار بر (یک به‌اضافه‌ی تورم) تقسیم می‌کنیم:
- پایان سال اول: پنجاه تقسیم بر ۱٫۳، حدود سی‌وهشت میلیون و چهارصد و شصت هزار تومانِ امروز.
- پایان سال دوم: آن عدد تقسیم بر ۱٫۳، حدود بیست‌ونه میلیون و پانصد و نود هزار تومان.
- پایان سال سوم: دوباره تقسیم بر ۱٫۳، حدود بیست‌ودو میلیون و هفتصد و شصت هزار تومان.
یعنی اگر سارا هیچ کاری نکند، در سه سال بیش از نیمی از قدرت خرید پس‌اندازش از دست می‌رود؛ در حالی که روی حسابش همچنان پنجاه میلیون نوشته شده است.
گام ۲: سپرده با سود هجده درصد
حالا نرخ بهره‌ی واقعی سپرده را با روش دقیق درس ششم حساب می‌کنیم:
- ۱٫۱۸ تقسیم بر ۱٫۳۰ می‌شود حدود ۰٫۹۰۸.
- منهای یک، می‌شود حدود منفی ۰٫۰۹۲؛ یعنی نرخ واقعی تقریباً منفی نُه و دو دهم درصد.
با عدد ببینیم: پنجاه میلیون با سود هجده درصد در پایان سال اول پنجاه‌ونه میلیون تومان می‌شود. اما قدرت خرید آن، پنجاه‌ونه تقسیم بر ۱٫۳، حدود چهل‌وپنج میلیون و سیصد و هشتاد هزار تومانِ امروز است. سپرده زیان قدرت خرید را کمتر کرده، ولی جلویش را نگرفته است. مقایسه کنید: در گام ۱، پول نقد پس از یک سال حدود سی‌وهشت میلیون و چهارصد و شصت هزار تومان قدرت خرید داشت.
میان‌بر تقریبی، یعنی هجده منهای سی، منفی دوازده درصد می‌دهد. می‌بینید که در تورم بالا، این میان‌بر خطای محسوسی دارد.
گام ۳: قاعده‌ی ۷۰
یک ابزار ذهنی ساده برای حس کردن سرعت تورم، قاعده‌ی ۷۰ (Rule of 70) است: عدد هفتاد را بر نرخ سالانه‌ی تورم تقسیم کنید تا تقریباً بفهمید قیمت‌ها در چند سال دو برابر می‌شوند؛ یا به عبارت دیگر، قدرت خرید پول نقد در چند سال نصف می‌شود.
- با تورم ده درصد: هفتاد تقسیم بر ده، حدود هفت سال.
- با تورم سی درصد: هفتاد تقسیم بر سی، حدود دو سال و چهار ماه.
این قاعده برای نرخ‌های کوچک دقیق‌تر است. در نرخ‌های بالا مثل سی درصد، عدد واقعی کمی بیشتر است و نزدیک به دو سال و هشت ماه می‌شود؛ با این حال برای حس کردن سرعت ماجرا کافی است.
قاعده‌ی ۷۰ یک تخمین سریع است، نه جایگزین حساب دقیق.
گام ۴: برنامه‌ریزی برای خرید سال بعد
وسیله‌ای که سارا می‌خواهد امروز چهل میلیون تومان است. اگر قیمتش همراه با تورم بالا برود، یک سال بعد حدود چهل ضرب در ۱٫۳، یعنی پنجاه‌ودو میلیون تومان می‌شود.
سارا امروز چقدر باید در سپرده‌ی هجده درصدی بگذارد تا یک سال بعد پنجاه‌ودو میلیون داشته باشد؟ این همان پرسش ارزش حال درس هشتم است: پنجاه‌ودو تقسیم بر ۱٫۱۸، حدود چهل‌وچهار میلیون و هفتاد هزار تومان.
پس سارا باید امروز حدود چهل‌وچهار میلیون و هفتاد هزار تومان کنار بگذارد، نه چهل میلیون. اگر فقط چهل میلیون را سپرده کند، یک سال بعد چهل‌وهفت میلیون و دویست هزار تومان دارد و چهار میلیون و هشتصد هزار تومان کم می‌آورد. همین یک مثال نشان می‌دهد چرا نادیده گرفتن تورم در برنامه‌ریزی، هدف‌ها را دور از دسترس می‌کند.
چک‌لیست برای هر تصمیم پس‌انداز
هر بار خواستید درباره‌ی نگهداری پول تصمیم بگیرید، این پرسش‌ها را از خودتان بپرسید:
- تورمی که خودم حس می‌کنم، با سبد خرید خودم، تقریباً چقدر است؟
- نرخ بهره‌ی واقعی گزینه‌ام، با روش دقیق، مثبت است یا منفی؟
- این پول را کِی لازم دارم و هدفم در آن زمان چقدر پول می‌خواهد؟
- هزینه‌ی فرصت این انتخاب چیست؟
- چقدر به پرداخت یا بازدهی وعده‌داده‌شده اطمینان دارم؟
این چک‌لیست به شما نمی‌گوید پولتان را کجا بگذارید؛ آن به شرایط و ریسک‌پذیری خودتان بستگی دارد. انواع دارایی‌ها و رابطه‌ی ریسک و بازده را در واحدهای بعدی همین سطح می‌بینیم.
جمع‌بندی
- با تقسیم پیاپی بر (یک به‌اضافه‌ی تورم)، قدرت خرید پس‌انداز در هر سال را پیدا می‌کنید.
- نرخ واقعی را همیشه با روش دقیق حساب کنید، به‌ویژه وقتی تورم بالاست.
- قاعده‌ی ۷۰ زمان تقریبی دو برابر شدن قیمت‌ها را می‌دهد.
- برای هدف‌های آینده، مبلغ لازم را با تورم بزرگ کنید و بعد با ارزش حال به امروز برگردانید.
واحد بعدی به این می‌پردازد که بازار مالی چیست و قیمت‌ها در آن چگونه شکل می‌گیرند.
این مقاله فقط برای آموزش است و توصیه‌ی سرمایه‌گذاری یا سیگنال معامله نیست. معامله، به‌ویژه با اهرم، می‌تواند به از دست رفتن کل سرمایه منجر شود.