سهام چیست: مالکیت بخشی از یک شرکت به زبان ساده
سهام یعنی مالکیت سهم کوچکی از یک شرکت. در این درس می‌بینیم سهام‌دار چه حقی دارد، سود او از کجا می‌آید و چه ریسک‌هایی همراه سهام است.
در درس قبل شش طبقه‌ی اصلی دارایی را شناختیم. اولین و شناخته‌شده‌ترین آن‌ها سهام است. وقتی در اخبار می‌شنوید «بورس بالا رفت» یا «ارزش فلان شرکت زیاد شد»، معمولاً درباره‌ی سهام حرف می‌زنند. این درس فقط معرفی است؛ تحلیل شرکت‌ها و روش‌های ارزش‌گذاری در سطح‌های بعدی دوره می‌آید.
سهم یعنی چه؟
فرض کنید چند دوست می‌خواهند یک نانوایی راه بیندازند و به ۱۰۰ میلیون تومان سرمایه نیاز دارند. آن‌ها مالکیت نانوایی را به ۱۰۰ قسمت مساوی تقسیم می‌کنند و هر قسمت را یک میلیون تومان می‌فروشند. هر قسمت یک سهم (Share) است و کسی که آن را دارد سهام‌دار (Shareholder) نامیده می‌شود.
اگر کسی ۱۰ سهم از این ۱۰۰ سهم را بخرد، مالک ۱۰ درصد نانوایی است. شرکت‌های بزرگ همین کار را در مقیاس بسیار بزرگ‌تر انجام می‌دهند و ممکن است میلیون‌ها یا میلیاردها سهم داشته باشند. مجموعه‌ی سهم‌های یک شرکت را سهام (Stock یا Equity) آن شرکت می‌گویند.
سهام‌دار چه حقی دارد؟
داشتن سهم معمولاً چند حق به همراه دارد، هرچند جزئیات آن در هر کشور و هر شرکت فرق می‌کند:
- سهم از سود: اگر شرکت سود کند، می‌تواند بخشی از آن را به‌صورت سود نقدی (Dividend) میان سهام‌داران تقسیم کند.
- حق رأی: سهام‌داران عادی معمولاً در مجمع شرکت رأی می‌دهند؛ مثلاً برای انتخاب مدیران.
- سهم از دارایی‌ها: اگر شرکت منحل شود، پس از پرداخت همه‌ی بدهی‌ها، آن‌چه باقی بماند میان سهام‌داران تقسیم می‌شود.
نکته‌ی مهم این است که سهام‌دار در صف آخر است. اول طلبکاران و صاحبان اوراق قرضه پول خود را می‌گیرند و سهام‌دار فقط از باقی‌مانده سهم می‌برد. اگر چیزی نماند، سهم او هم ارزشی ندارد.
سود سهام‌دار از کجا می‌آید؟
سهام‌دار از دو راه ممکن است سود کند.
۱. سود نقدی
بعضی شرکت‌ها هر سال یا هر چند ماه بخشی از سود خود را پرداخت می‌کنند. فرض کنید شرکتی برای هر سهم ۵۰۰ تومان سود نقدی بدهد و شما ۲۰۰ سهم داشته باشید؛ سهم شما ۵۰۰ × ۲۰۰ = ۱۰۰ هزار تومان می‌شود. همه‌ی شرکت‌ها سود نقدی نمی‌دهند؛ بعضی ترجیح می‌دهند سود را دوباره در کار خود سرمایه‌گذاری کنند.
۲. تغییر قیمت سهم
قیمت سهم در بازار با عرضه و تقاضا تعیین می‌شود. اگر مردم انتظار داشته باشند شرکت در آینده سودآورتر شود، معمولاً تقاضا برای سهم آن بیشتر می‌شود. فرض کنید سهمی را به ۱۰ هزار تومان خریده‌اید و بعداً به ۱۲ هزار تومان می‌فروشید؛ ۲ هزار تومان روی هر سهم سود کرده‌اید. اما اگر قیمت به ۸ هزار تومان برسد و بفروشید، ۲ هزار تومان روی هر سهم زیان کرده‌اید.
سهام کجا معامله می‌شود؟
شرکت‌های بزرگ می‌توانند سهام خود را در بورس (Stock Exchange) عرضه کنند تا عموم مردم بتوانند آن را بخرند و بفروشند. به این شرکت‌ها شرکت سهامی عام یا شرکت پذیرفته‌شده در بورس می‌گویند. شرکت‌هایی که سهامشان در بورس نیست، شرکت خصوصی نامیده می‌شوند و خرید و فروش سهامشان بسیار سخت‌تر است.
هر شرکت در بورس یک نماد (Ticker) کوتاه دارد؛ مثلاً در بورس‌های آمریکا نماد شرکت اپل AAPL است. درباره‌ی بورس، کارگزار و ساعات بازار در واحد جداگانه‌ای از همین سطح صحبت می‌کنیم.
یک عدد مهم دیگر هم هست: ارزش بازار (Market Cap)، یعنی قیمت هر سهم ضرب در تعداد همه‌ی سهم‌ها. اگر شرکتی ۱۰ میلیون سهم داشته باشد و هر سهم ۵ هزار تومان باشد، ارزش بازار آن ۵۰ میلیارد تومان است.
ریسک‌های سهام
سهام می‌تواند در بلندمدت با رشد شرکت‌ها همراه شود، اما هیچ تضمینی در کار نیست:
- قیمت سهام می‌تواند در کوتاه‌مدت به‌شدت بالا و پایین برود.
- یک شرکت ممکن است زیان‌ده شود یا حتی ورشکست شود و سهم آن تقریباً بی‌ارزش شود.
- خبرهای اقتصادی کلی، مثل تغییر نرخ بهره یا رکود، می‌تواند قیمت بیشتر سهام‌ها را هم‌زمان پایین بیاورد.
داشتن سهم یعنی شریک شدن در موفقیت و شکست یک کسب‌وکار؛ نه فقط در موفقیت آن.
جمع‌بندی
- سهم یعنی مالکیت بخش کوچکی از یک شرکت.
- سهام‌دار ممکن است سود نقدی بگیرد، حق رأی داشته باشد و از افزایش قیمت سهم سود کند.
- در صورت ورشکستگی، سهام‌دار پس از همه‌ی طلبکاران قرار دارد.
- ارزش بازار برابر است با قیمت هر سهم ضرب در تعداد سهم‌ها.
در درس بعد با اوراق قرضه آشنا می‌شویم؛ دارایی‌ای که به‌جای مالکیت، بر پایه‌ی قرض دادن است.
این مقاله فقط برای آموزش است و توصیه‌ی سرمایه‌گذاری یا سیگنال معامله نیست. معامله، به‌ویژه با اهرم، می‌تواند به از دست رفتن کل سرمایه منجر شود.