پوشش‌دهنده، سفته‌باز و معامله‌گر الگوریتمی: سه انگیزه‌ی متفاوت برای حضور در بازار
پوشش‌دهنده برای کم کردن ریسک کسب‌وکارش معامله می‌کند، سفته‌باز ریسک را برای سود احتمالی می‌پذیرد و معامله‌گر الگوریتمی قواعدش را به نرم‌افزار می‌سپارد. با هر سه آشنا شوید.
در درس قبل بازارسازها و آربیتراژگرها را شناختیم. در این درس سه گروه دیگر را بر اساس انگیزه و روش کارشان معرفی می‌کنیم. دانستن این‌که چرا آدم‌ها در بازار حاضرند کمک می‌کند بفهمید چرا همیشه کسی هست که طرف مقابل معامله‌ی شما باشد.
پوشش‌دهنده: معامله برای کم کردن ریسک
پوشش ریسک (Hedging) یعنی گرفتن موقعیتی که اگر اتفاق بدی برای کسب‌وکار یا دارایی شما افتاد، زیان آن را تا حدی جبران کند. کسی که این کار را می‌کند پوشش‌دهنده (Hedger) نام دارد. هدف او پولدار شدن از بازار نیست؛ می‌خواهد از نوسان قیمت کمتر آسیب ببیند.
یک مثال فرضی
یک کشاورز گندم را چند ماه دیگر برداشت می‌کند. او نگران است که تا آن زمان قیمت گندم پایین بیاید. یک نانوایی بزرگ هم نگران است که قیمت گندم بالا برود و هزینه‌اش زیاد شود. این دو می‌توانند امروز توافق کنند که گندم را در زمان برداشت با قیمتی که امروز تعیین می‌کنند، مثلاً هر تن ۲۰ میلیون تومان، معامله کنند.
- اگر قیمت بازار در زمان برداشت به ۱۷ میلیون برسد، کشاورز خوشحال است که با ۲۰ میلیون فروخته، اما نانوایی می‌توانست ارزان‌تر بخرد.
- اگر قیمت به ۲۴ میلیون برسد، نانوایی خوشحال است، اما کشاورز می‌توانست گران‌تر بفروشد.
در هر دو حالت، هر دو طرف اطمینان خریده‌اند و از آن طرف، از سود احتمالی حرکت مخالف چشم پوشیده‌اند. این همان ماهیت پوشش ریسک است: کم کردن عدم اطمینان، با بهای از دست دادن بخشی از سود احتمالی. به چنین توافقی برای معامله در آینده قرارداد آتی (Forward/Futures) می‌گویند که در سطح فیوچرز دوره به‌طور کامل بررسی می‌شود.
پوشش ریسک فقط مخصوص کالا نیست. شرکتی که درآمدش به ارز خارجی است ممکن است در برابر تغییر نرخ ارز خودش را پوشش دهد، و یک سرمایه‌گذار ممکن است برای محافظت از سبدش در یک دوره‌ی پرخطر، موقعیتی خلاف جهت آن بگیرد.
سفته‌باز: پذیرفتن ریسک برای سود احتمالی
سفته‌باز (Speculator) کسی است که ریسک تغییر قیمت را آگاهانه می‌پذیرد، به امید این‌که از آن سود ببرد. بیشتر معامله‌گرانی که در درس‌های قبل دیدیم، از اسکالپر تا معامله‌گر پوزیشن، از این نظر سفته‌باز به حساب می‌آیند.
کلمه‌ی «سفته‌بازی» در زبان روزمره گاهی بار منفی دارد، اما در ادبیات مالی یک توصیف است، نه یک قضاوت. سفته‌بازها نقش مهمی دارند:
- آن‌ها طرف مقابل پوشش‌دهنده‌ها می‌شوند. اگر کشاورزی بخواهد قیمت فروشش را قفل کند و نانوایی‌ای در آن لحظه نباشد، یک سفته‌باز ممکن است آن ریسک را بپذیرد.
- با خرید و فروش‌هایشان به نقدشوندگی بازار کمک می‌کنند.
- با واکنش به اطلاعات تازه، به کشف قیمت کمک می‌کنند.
از آن طرف، سفته‌بازی بی‌برنامه و با پول قرضی یا پولی که برای زندگی لازم است، یکی از رایج‌ترین راه‌های زیان‌های بزرگ است.
یک سؤال ساده پیش از هر معامله: من دارم ریسکی را کم می‌کنم یا ریسکی را می‌پذیرم؟ پاسخ صادقانه، نگاهتان را به آن معامله عوض می‌کند.
معامله‌گر الگوریتمی: قواعد به زبان نرم‌افزار
معامله‌ی الگوریتمی (Algorithmic Trading) یعنی معامله‌گر قواعد ورود و خروجش را به شکل یک برنامه‌ی رایانه‌ای می‌نویسد تا نرم‌افزار، به‌جای او، سفارش‌ها را ثبت کند. به این برنامه‌ها در زبان روزمره «ربات معامله‌گر» هم می‌گویند.
این روش یک انگیزه‌ی جدا نیست، بلکه یک ابزار است. بازارسازها، آربیتراژگرها، پوشش‌دهنده‌ها و سفته‌بازها همه ممکن است از الگوریتم استفاده کنند. چند ویژگی مهم:
- سرعت: نرم‌افزار می‌تواند در کسری از ثانیه واکنش نشان دهد. به نوع بسیار سریع آن معامله‌ی پرسرعت (High-Frequency Trading) می‌گویند که بیشتر در اختیار نهادهای مجهز است.
- انضباط: الگوریتم احساس ندارد و قواعد را همان‌طور که نوشته شده اجرا می‌کند.
- خطای ماشینی: اگر قاعده یا برنامه اشتباه باشد، نرم‌افزار همان اشتباه را بارها و با سرعت تکرار می‌کند.
یک هشدار درباره‌ی ربات‌های فروشی
در اینترنت ربات‌هایی فروخته می‌شوند که ادعا می‌کنند خودکار و بدون زحمت سود می‌سازند. منطق ساده‌ای را در نظر بگیرید: اگر برنامه‌ای واقعاً بتواند پیوسته و مطمئن سود بسازد، فروختن آن به عموم به نفع سازنده‌اش نیست. این به آن معنا نیست که معامله‌ی الگوریتمی بد است؛ یعنی وعده‌ی سود خودکار و بی‌دردسر نشانه‌ی خطر است. درباره‌ی این نوع ادعاها در واحد کلاهبرداری‌ها بیشتر صحبت می‌کنیم.
جمع‌بندی
- پوشش‌دهنده برای کم کردن ریسک کسب‌وکار یا دارایی‌اش معامله می‌کند و در ازای اطمینان، از بخشی از سود احتمالی می‌گذرد.
- سفته‌باز ریسک قیمت را برای سود احتمالی می‌پذیرد و طرف مقابل پوشش‌دهنده‌ها می‌شود.
- معامله‌ی الگوریتمی ابزاری است که هر نوع فعالی ممکن است از آن استفاده کند.
- وعده‌ی ربات‌هایی که سود خودکار و مطمئن می‌سازند را با شک بشنوید.
در درس پایانی این واحد، با یک تمرین عملی مشخص می‌کنید خودتان در کدام نقش و با کدام افق زمانی قرار می‌گیرید.
این مقاله فقط برای آموزش است و توصیه‌ی سرمایه‌گذاری یا سیگنال معامله نیست. معامله، به‌ویژه با اهرم، می‌تواند به از دست رفتن کل سرمایه منجر شود.