مرکب شدن در جهت مخالف: اثر بلندمدت کارمزد، تورم و ضررهای پشت‌سرهم

در درس قبل دیدیم بهره‌ی مرکب چطور با گذشت زمان پول را مثل گلوله‌ی برفی بزرگ می‌کند. اما این نیرو فقط در یک جهت کار نمی‌کند. هر چیزی که هر سال درصدی از سرمایه را کم کند، او هم به شکل مرکب عمل می‌کند. در این درس سه نمونه‌ی مهم آن را می‌بینیم: کارمزدها، تورم و ضررهای تکراری.

کارمزد کوچک، اثر بزرگ

بسیاری از هزینه‌های مالی به شکل درصدی از سرمایه گرفته می‌شوند، مثلاً سالی ۱ یا ۲ درصد. این عددها کوچک به نظر می‌رسند، اما در بلندمدت تفاوت زیادی می‌سازند.

فرض کنید ۱۰ هزار دلار برای ۳۰ سال کنار گذاشته‌اید و بازده فرضی ثابت ۷ درصد در سال دارید:

• بدون کارمزد: پول شما بعد از ۳۰ سال به حدود ۷۶ هزار و ۱۲۳ دلار می‌رسد.
• با کارمزد سالانه‌ی ۲ درصد: بازده خالص شما در عمل ۵ درصد می‌شود و بعد از ۳۰ سال به حدود ۴۳ هزار و ۲۱۹ دلار می‌رسید.

یعنی یک کارمزد ۲ درصدی که هر سال کوچک به نظر می‌رسید، در مجموع نزدیک ۳۳ هزار دلار از نتیجه‌ی نهایی را کم کرده است؛ بیشتر از سه برابر سرمایه‌ی اولیه. دلیلش این است که پولی که هر سال به کارمزد می‌رود، دیگر فرصت ندارد در سال‌های بعد سود بسازد.

قبل از هر تصمیم، همیشه بپرسید: «چه هزینه‌هایی دارد و هر چند وقت یک بار گرفته می‌شود؟»

هزینه‌ی معامله‌های زیاد

همین منطق برای کسی که زیاد خرید و فروش می‌کند هم صدق می‌کند. هر معامله ممکن است کارمزد کوچکی داشته باشد، اما وقتی تعداد معامله‌ها زیاد شود، جمع آن‌ها به بخش قابل توجهی از سرمایه می‌رسد.

فرض کنید کسی با ۱۰۰۰ دلار در هر بار خرید یا فروش ۰٫۱ درصد کارمزد می‌دهد، یعنی حدود ۱ دلار. اگر روزی ۵ معامله انجام دهد و هر معامله شامل یک خرید و یک فروش باشد، روزانه حدود ۱۰ دلار، یعنی ۱ درصد سرمایه، فقط کارمزد می‌پردازد. چنین کسی پیش از این‌که حتی یک دلار سود کند، باید این هزینه را جبران کند. اجزای کامل هزینه‌ی معامله، مثل اسپرد (Spread) و لغزش قیمت (Slippage)، را در سطح «اولین معامله‌ها» یاد می‌گیریم.

تورم: کارمزدی که کسی نمی‌گیرد ولی همیشه هست

در بخش اول دوره با تورم و فرق نرخ اسمی و واقعی آشنا شدیم. تورم هم مثل یک کارمزد پنهان سالانه عمل می‌کند: هر سال قدرت خرید پول را کمی کم می‌کند و این اثر هم مرکب است.

فرض کنید تورم ثابت سالانه ۱۰ درصد باشد. چیزی که امروز ۱۰۰ دلار قیمت دارد، بعد از ۵ سال حدود ۱۶۱ دلار و بعد از ۱۰ سال حدود ۲۵۹ دلار قیمت خواهد داشت. یعنی پولی که فقط نگه داشته شده، در ده سال کمتر از نصف قدرت خرید قبلی‌اش را خواهد داشت.

به همین دلیل، وقتی به بازده یک دارایی نگاه می‌کنید، مهم است بدانید بعد از کم کردن تورم چقدر می‌ماند. بازده ۸ درصدی با تورم ۵ درصدی، در عمل حدود ۳ درصد افزایش قدرت خرید به همراه دارد.

ضررهای تکراری هم مرکب می‌شوند

اگر ارزش یک سرمایه چند دوره‌ی پشت‌سرهم کم شود، این کاهش‌ها هم روی هم انباشته می‌شوند. فرض کنید ۱۰۰۰ دلار دارید و پنج سال پشت‌سرهم هر سال ۱۰ درصد از ارزش آن کم می‌شود:

1. سال اول: ۹۰۰ دلار
2. سال دوم: ۸۱۰ دلار
3. سال سوم: ۷۲۹ دلار
4. سال چهارم: حدود ۶۵۶ دلار
5. سال پنجم: حدود ۵۹۰ دلار

در مجموع حدود ۴۱ درصد سرمایه از دست رفته است. جبران یک ضرر بزرگ هم به سادگی با یک سود هم‌اندازه ممکن نیست؛ این موضوع که چرا سود و ضرر هم‌وزن نیستند را در بخش «ریاضی لازم برای معامله‌گر» دقیق بررسی می‌کنیم. پیام اصلی این‌جا ساده است: جلوگیری از ضررهای بزرگ، برای رشد بلندمدت به همان اندازه‌ی سود کردن مهم است.

چطور مرکب شدن را به نفع خودتان نگه دارید

چند اصل کلی که از این درس به دست می‌آید:

• هزینه‌ها را بشناسید و آن‌ها را در کنار بازده ببینید، نه جدا از آن.
• معامله‌ی بیش از اندازه، حتی با کارمزد پایین، می‌تواند بازده را آرام‌آرام بخورد.
• بازده را همیشه در کنار تورم بسنجید.
• از ضررهای بزرگ و جبران‌ناپذیر دوری کنید، چون شکستن زنجیره‌ی مرکب شدن، هزینه‌ی سنگینی دارد.

جمع‌بندی

مرکب شدن دو طرف دارد. همان‌طور که سود روی سود می‌سازد، کارمزدهای سالانه، هزینه‌ی معامله‌های زیاد، تورم و ضررهای پشت‌سرهم هم به شکل مرکب از سرمایه کم می‌کنند. عددهای کوچک درصدی در بلندمدت به مبالغ بزرگ تبدیل می‌شوند. پس مدیریت هزینه‌ها و دوری از ضررهای بزرگ، بخشی جدانشدنی از رشد سرمایه است.

در درس بعد سراغ این سؤال می‌رویم که چه انتظاری از بازده واقع‌بینانه است.