سالهای نخست بیتکوین: از اولین تراکنش و پیتزای مشهور تا ورود به بازارهای بزرگ
مرور رویدادهای مهم تاریخ بیتکوین: اولین تراکنش در ۲۰۰۹، خرید دو پیتزا با ۱۰ هزار بیتکوین، اولین صرافیها، یک باگ خطرناک، بحث اندازهی بلاک و انشعاب، و ورود ابزارهای مالی رسمی.
بیتکوین در ژانویهی ۲۰۰۹ تنها یک نرمافزار آزمایشی بود که چند علاقهمند روی کامپیوترهای خود اجرا میکردند و هیچ قیمتی نداشت. در این درس چند رویداد مهم را مرور میکنیم که نشان میدهد این آزمایش چطور کمکم به داراییای تبدیل شد که در بازارهای بزرگ مالی هم معامله میشود. هدف حفظ کردن تاریخها نیست؛ هدف فهمیدن مسیر است.
۲۰۰۹: شبکهای با چند کاربر
کمی پس از انتشار نرمافزار، اولین تراکنش بیتکوین میان دو نفر انجام شد: ساتوشی ناکاموتو ۱۰ بیتکوین برای هال فینی (Hal Finney)، برنامهنویس و از فعالان قدیمی رمزنگاری، فرستاد. فینی از نخستین کسانی بود که نرمافزار را اجرا کرد.
در این دوره بیتکوین بازار یا قیمت مشخصی نداشت. کسانی که نرمافزار را اجرا میکردند با کامپیوتر خانگی خود بلاک میساختند و پاداش آن را میگرفتند. ارزش این سکهها بیشتر جنبهی آزمایشی و سرگرمی داشت.
۲۰۱۰: اولین خریدها و اولین بازارها
در ۲۲ مه ۲۰۱۰، برنامهنویسی به نام لازلو هانیچ (Laszlo Hanyecz) با کمک یک کاربر دیگر انجمن، دو پیتزا را در ازای ۱۰ هزار بیتکوین خرید. این یکی از نخستین خریدهای ثبتشدهی یک کالای واقعی با بیتکوین بود و امروز علاقهمندان این روز را با نام روز پیتزای بیتکوین (Bitcoin Pizza Day) یاد میکنند.
در همان سال اولین جاهایی پیدا شدند که مردم میتوانستند در آنها بیتکوین را با پول رایج مبادله کنند. وجود چنین بازارهایی برای اولین بار به بیتکوین یک قیمت قابل مشاهده داد؛ همان فرایند کشف قیمت که در سطح اول دربارهاش صحبت کردیم.
یک باگ جدی و یک درس مهم
در اوت ۲۰۱۰ یک ایراد در کد باعث شد تراکنشی ساخته شود که مقدار عظیمی بیتکوین، بیش از ۱۸۴ میلیارد واحد، از هیچ پدید آورد. برنامهنویسان در چند ساعت نسخهی اصلاحشدهی نرمافزار را منتشر کردند و شبکه به زنجیرهای بدون آن تراکنش بازگشت.
این رویداد دو چیز را نشان داد. اول اینکه نرمافزار بیتکوین هم مثل هر نرمافزار دیگری ممکن است خطا داشته باشد. دوم اینکه قواعد شبکه، مثل سقف عرضه، در نهایت به این بستگی دارد که شرکتکنندگان چه نرمافزاری اجرا کنند و چه قاعدهای را بپذیرند.
رشد، بحرانها و پیدایش رقبا
از سال ۲۰۱۱ به بعد، رمزارزهای دیگری ساخته شدند که بسیاری از آنها از کد بیتکوین الهام گرفته بودند یا آن را تغییر داده بودند. صرافیها رشد کردند و اولین بحرانهای بزرگ هم رخ داد. یکی از مشهورترین آنها، توقف کار و ورشکستگی صرافی متگاکس (Mt. Gox) در سال ۲۰۱۴ بود که در آن بیتکوینهای زیادی از کاربران از دست رفت.
این رویداد نشان داد که حتی وقتی خود شبکهی بیتکوین درست کار میکند، سپردن دارایی به یک واسطه دوباره همان ریسک اعتماد را برمیگرداند. فرق نگهداری شخصی با نگهداری در صرافی را در سطح سوم دوره بهتفصیل میبینیم.
اختلاف بر سر آیندهی شبکه
با افزایش کاربران، ظرفیت محدود بلاکها به یک موضوع داغ تبدیل شد. گروهی میخواستند اندازهی بلاک بزرگ شود تا تراکنش بیشتری جا بگیرد؛ گروهی دیگر نگران بودند بلاکهای بزرگتر اجرای نرمافزار را برای افراد عادی سختتر کند و شبکه را متمرکزتر سازد.
در سال ۲۰۱۷ این اختلاف به انشعاب (Fork) رسید: گروهی که بلاک بزرگتر میخواستند زنجیرهی جداگانهای با نام بیتکوین کش ساختند و شبکهی اصلی بیتکوین مسیر خود را با بهروزرسانی دیگری ادامه داد. این ماجرا نشان داد که در بیتکوین هیچ مدیری نمیتواند بهتنهایی قواعد را عوض کند و تغییر به همراهی گستردهی شرکتکنندگان نیاز دارد.
ورود به نظام مالی رسمی
در سالهای بعد، بیتکوین بیشتر وارد دنیای مالی سنتی شد. در سال ۲۰۲۱، السالوادور بیتکوین را در کنار دلار پول قانونی اعلام کرد. در ژانویهی ۲۰۲۴، نهاد ناظر بورس آمریکا با عرضهی صندوقهایی موافقت کرد که مستقیماً بیتکوین نگه میدارند و در بورس معامله میشوند؛ از همان خانوادهی صندوقهایی که در سطح اول با آنها آشنا شدیم و به آنها صندوق قابل معامله در بورس (ETF) میگویند.
این رویدادها به این معنا نیست که بیتکوین بیخطر شده است. قیمت آن در طول تاریخش بارها افتهای بسیار شدید داشته و قوانین مربوط به آن در کشورهای مختلف بسیار متفاوت است.
تاریخ بیتکوین پر از دورههای هیجان و ناامیدی است؛ هیچکدام از این دورهها آینده را تضمین نمیکند.
جمعبندی
- اولین تراکنش بیتکوین در ژانویهی ۲۰۰۹ میان ساتوشی و هال فینی انجام شد.
- در ۲۰۱۰ دو پیتزا با ۱۰ هزار بیتکوین خریده شد و اولین بازارها به بیتکوین قیمت دادند.
- باگ ۲۰۱۰ و ورشکستگی متگاکس نشان دادند که هم نرمافزار و هم واسطهها میتوانند منبع خطر باشند.
- اختلاف اندازهی بلاک در ۲۰۱۷ به انشعاب رسید و نشان داد قواعد بیتکوین بدون همراهی گسترده تغییر نمیکند.
- ورود صندوقهای بورسی بیتکوین را به نظام مالی رسمی نزدیکتر کرد.
در درس بعد با واحدهای کوچک بیتکوین، بهخصوص ساتوشی، آشنا میشویم و یاد میگیریم مقدارهای کسری را درست بخوانیم.
این مقاله فقط برای آموزش است و توصیهی سرمایهگذاری یا سیگنال معامله نیست. معامله، بهویژه با اهرم، میتواند به از دست رفتن کل سرمایه منجر شود.