نقدشوندگی چیست و چطور می‌فهمیم یک بازار نقدشونده است

در چند درس گذشته بارها به واژه‌ی نقدشوندگی (Liquidity) اشاره کردیم. حالا وقت آن است که دقیق‌تر ببینیم این مفهوم چیست. نقدشوندگی یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های هر بازار است و تقریباً در همه‌ی درس‌های بعدی دوره دوباره به آن برمی‌گردیم.

تعریف ساده

نقدشوندگی یعنی بتوانید یک دارایی را سریع، در مقدار دلخواه و بدون تغییر زیاد قیمت به پول نقد تبدیل کنید، یا برعکس.

در این تعریف سه جزء وجود دارد:

1. سرعت: چقدر زود طرف معامله پیدا می‌شود.
2. مقدار: چه حجمی را می‌توان بدون دردسر معامله کرد.
3. قیمت: معامله چقدر نزدیک به قیمت فعلی بازار انجام می‌شود.

دارایی‌ای که در هر سه جنبه خوب باشد، نقدشونده است. دارایی‌ای که در یکی یا چند جنبه ضعیف باشد، کم‌نقدشونده (Illiquid) نامیده می‌شود.

مثال‌هایی از زندگی روزمره

• پول نقد: خودش بالاترین نقدشوندگی را دارد، چون نیازی به تبدیل ندارد.
• سکه یا ارز رایج: معمولاً می‌توان آن را در همان روز فروخت.
• خانه: ممکن است فروشش هفته‌ها یا ماه‌ها طول بکشد. اگر بخواهید آن را فوری بفروشید، احتمالاً باید قیمت را پایین بیاورید.
• یک تابلوی نقاشی کمیاب: شاید فقط چند خریدار در دنیا داشته باشد و پیدا کردن آن‌ها زمان زیادی بخواهد.

از این مثال‌ها یک نکته‌ی مهم بیرون می‌آید: کم‌نقدشوندگی یعنی هزینه. اگر عجله داشته باشید، باید با تخفیف بفروشید یا با قیمت بالاتر بخرید.

نقدشوندگی از کجا می‌آید

نقدشوندگی از حضور تعداد زیادی خریدار و فروشنده که آماده‌ی معامله‌اند به وجود می‌آید. در بازارهای سازمان‌یافته، گروهی از شرکت‌کنندگان به نام بازارساز (Market Maker) به‌طور مداوم هم سفارش خرید و هم سفارش فروش در بازار قرار می‌دهند. آن‌ها از تفاوت قیمت خرید و فروش درآمد کسب می‌کنند و در عوض باعث می‌شوند دیگران همیشه طرف معامله پیدا کنند.

عوامل دیگری هم روی نقدشوندگی اثر می‌گذارند:

• شهرت و اندازه‌ی دارایی: سهام شرکت‌های بزرگ و ارزهای دیجیتال پرمعامله معمولاً نقدشونده‌ترند.
• ساعت روز: همان‌طور که در درس قبل دیدیم، در ساعات کم‌فعالیت تعداد شرکت‌کنندگان کمتر است.
• شرایط بازار: در زمان ترس و هیجان شدید، گاهی خریداران ناگهان کنار می‌کشند و نقدشوندگی کم می‌شود؛ درست وقتی که بیشترین نیاز به آن وجود دارد.

نشانه‌های ساده‌ی نقدشوندگی

بدون نیاز به ابزار پیچیده، چند نشانه به شما کمک می‌کند تصویری کلی بگیرید:

• حجم معاملات (Volume): هرچه ارزش معاملات یک دارایی در یک بازه‌ی زمانی بیشتر باشد، معمولاً نقدشوندگی بیشتر است.
• فاصله‌ی قیمت خرید و فروش: هرچه بهترین پیشنهاد خرید و بهترین پیشنهاد فروش به هم نزدیک‌تر باشند، معمولاً بازار نقدشونده‌تر است.
• عمق سفارش‌ها: اگر در نزدیکی قیمت فعلی سفارش‌های بزرگی برای خرید و فروش منتظر باشند، می‌توان حجم بیشتری را بدون جابه‌جایی زیاد قیمت معامله کرد.

خواندن دقیق این اعداد روی صفحه‌ی قیمت در فصل بعد آموزش داده می‌شود. فعلاً کافی است بدانید این نشانه‌ها وجود دارند. فهرست بازارها را با حجم معاملاتشان می‌توانید در صفحه‌ی بازارها ببینید.

یک مثال فرضی

فرض کنید دو دارایی خیالی داریم که هر دو قیمتشان ۱۰۰ واحد است. در دارایی الف، در فاصله‌ی ۱ واحد از قیمت فعلی، خریدارانی برای ۱٬۰۰۰ عدد منتظرند. در دارایی ب، در همین فاصله فقط خریدارانی برای ۲۰ عدد وجود دارد. اگر شما بخواهید ۲۰۰ عدد بفروشید، در دارایی الف به احتمال زیاد همه را با قیمتی بین ۹۹ تا ۱۰۰ می‌فروشید. در دارایی ب، پس از فروش ۲۰ عدد اول، باقی سفارش به خریدارانی با قیمت‌های پایین‌تر می‌رسد و میانگین قیمت فروش شما ممکن است چند واحد کمتر شود.

قیمتی که روی صفحه می‌بینید، الزاماً قیمتی نیست که برای هر مقداری به دست می‌آورید؛ نقدشوندگی تعیین می‌کند چقدر به آن نزدیک می‌مانید.

جمع‌بندی

نقدشوندگی یعنی امکان معامله‌ی سریع، در حجم مناسب و نزدیک به قیمت بازار. حضور خریداران و فروشندگان زیاد و بازارسازها آن را ایجاد می‌کند و حجم معاملات، فاصله‌ی قیمت خرید و فروش و عمق سفارش‌ها نشانه‌های آن‌اند. در درس بعد می‌بینیم کم‌نقدشوندگی در عمل چه هزینه‌ها و خطرهایی برای معامله‌گر دارد.