تمرین عملی: فهرست بررسی پیش از معامله در هر بورس، کارگزار یا صرافی
درس پایانی این فصل یک فهرست بررسی عملی است: پیش از سپردن پول یا ثبت سفارش، درباره‌ی محل معامله، نگهداری دارایی، کارمزد، ساعات بازار و نقدشوندگی چه بپرسیم.
در این فصل با بورس، کارگزار، صرافی ارز دیجیتال، بازار اولیه و ثانویه، بازار خارج از بورس، ساعات بازار و نقدشوندگی آشنا شدیم. این درس به جای تکرار آن مطالب، آن‌ها را به یک فهرست بررسی (Checklist) عملی تبدیل می‌کند که می‌توانید پیش از هر معامله یا پیش از کار با هر پلتفرم تازه از آن استفاده کنید. در پایان هم یک تمرین فرضی را با هم حل می‌کنیم.
بخش اول: محل معامله را بشناسید
پیش از هر چیز بدانید سفارش شما کجا می‌رود:
- این پلتفرم یک بورس است، کارگزار است، صرافی متمرکز است یا صرافی غیرمتمرکز؟
- سفارش من به یک دفتر سفارش عمومی می‌رسد یا خود این شرکت طرف معامله‌ی من است؟
- آیا نهاد ناظری بر آن نظارت دارد و می‌توانم این را از منبع رسمی بررسی کنم؟
- دارایی‌ای که می‌خرم در بازار اولیه عرضه می‌شود یا در بازار ثانویه معامله می‌شود؟ اگر عرضه‌ی اولیه است، سند رسمی آن و بخش خطرهایش را خوانده‌ام؟
بخش دوم: دارایی شما کجا نگهداری می‌شود
این پرسش‌ها به تمایز امانی و غیرامانی برمی‌گردد:
- کلید دسترسی یا مالکیت دارایی دست من است یا دست یک شرکت؟
- اگر این شرکت برداشت را متوقف کند یا دچار مشکل شود، چه اتفاقی برای دارایی من می‌افتد؟
- اگر کیف پول شخصی دارم، عبارت بازیابی آن را جایی امن و بیرون از دسترس دیگران نگه داشته‌ام؟
بخش سوم: هزینه‌ها را حساب کنید
پیش از اولین سفارش، هزینه‌ی یک معامله‌ی رفت‌وبرگشت را روی کاغذ حساب کنید:
- کارمزد خرید و کارمزد فروش
- هزینه‌ی واریز و برداشت
- لغزش احتمالی در صورت کم‌عمق بودن بازار
برای حساب سود و زیان با کارمزدها می‌توانید از ابزارهای محاسبه کمک بگیرید.
بخش چهارم: زمان و نقدشوندگی
- بازار الان باز است؟ اگر بسته می‌شود، آیا حاضرم خطر شکاف قیمتی در زمان بسته بودن را بپذیرم؟
- ساعت کار بازار به وقت من چند است و آیا ساعت تابستانی در آن کشور اختلاف را تغییر می‌دهد؟
- حجم معاملات این دارایی چقدر است و در نزدیکی قیمت فعلی، سفارش‌های کافی برای مقدار مورد نظر من وجود دارد؟
- اگر لازم شد سریع بفروشم، چقدر راحت خریدار پیدا می‌کنم؟
اگر پاسخ یکی از این پرسش‌ها را نمی‌دانید، این خودش یک خطر است؛ پیش از معامله آن را پیدا کنید.
تمرین فرضی
فرض کنید دو دارایی خیالی را بررسی می‌کنید و برای هر کدام می‌خواهید ۱٬۰۰۰ واحد پول خرج کنید. کارمزد خرید و فروش در هر دو ۰٫۲ درصد است.
- دارایی الف: در بازاری پرمعامله است و برای ۱٬۰۰۰ واحد پول، لغزش رفت‌وبرگشت را حدود ۰٫۱ درصد برآورد می‌کنید.
- دارایی ب: در بازاری کم‌عمق است و لغزش رفت‌وبرگشت را حدود ۳ درصد برآورد می‌کنید.
هزینه‌ی رفت‌وبرگشت را حساب کنیم. کارمزد در هر دو حالت ۰٫۲ + ۰٫۲ = ۰٫۴ درصد است.
- در دارایی الف: ۰٫۴ + ۰٫۱ = ۰٫۵ درصد، یعنی حدود ۵ واحد از ۱٬۰۰۰.
- در دارایی ب: ۰٫۴ + ۳ = ۳٫۴ درصد، یعنی حدود ۳۴ واحد از ۱٬۰۰۰.
نتیجه: اگر قیمت هیچ‌کدام تغییر نکند، با خرید و فروش دارایی ب حدود ۳۴ واحد و با دارایی الف حدود ۵ واحد از دست می‌دهید. یعنی دارایی ب فقط برای جبران هزینه‌ها باید حرکتی چند برابر بزرگ‌تر به سود شما داشته باشد. این محاسبه نمی‌گوید کدام را بخرید؛ فقط نشان می‌دهد بازار کم‌عمق هزینه‌ای پنهان دارد که باید در تصمیم شما وارد شود.
تمرین برای شما
یک دارایی دلخواه را در صفحه‌ی بازارها پیدا کنید و بدون انجام هیچ معامله‌ای، به پرسش‌های چهار بخش بالا برای آن پاسخ دهید. پاسخ‌ها را یادداشت کنید و ببینید کدام پرسش‌ها را نمی‌توانستید جواب دهید.
جمع‌بندی
پیش از هر معامله بدانید سفارشتان کجا می‌رود، دارایی‌تان دست کیست، هزینه‌ی رفت‌وبرگشت چقدر است و بازار در آن زمان چقدر باز و نقدشونده است. این فهرست ساده جلوی بسیاری از اشتباه‌های پرهزینه‌ی آغاز راه را می‌گیرد. در فصل بعد یاد می‌گیریم یک صفحه‌ی قیمت را دقیق بخوانیم و اعدادی مثل قیمت خرید و فروش و حجم را تفسیر کنیم.
این مقاله فقط برای آموزش است و توصیه‌ی سرمایه‌گذاری یا سیگنال معامله نیست. معامله، به‌ویژه با اهرم، می‌تواند به از دست رفتن کل سرمایه منجر شود.