فریبهای مبتنی بر اعتماد: رابطهی ساختگی، چهرهی مشهور جعلی و وعدهی پس گرفتن پول
کلاهبرداریهایی که هفتهها رابطهی دوستانه یا عاطفی میسازند، از نام افراد مشهور سوءاستفاده میکنند یا به قربانیان قبلی قول بازگرداندن پول میدهند را بشناسید.
تا اینجا بیشتر فریبها با یک پیشنهاد مالی شروع میشدند. اما برخی کلاهبرداران صبورترند: اول رابطه میسازند و بعد سراغ پول میروند. به استفاده از اعتماد و احساسات آدمها برای گرفتن اطلاعات یا پول، مهندسی اجتماعی (Social Engineering) میگویند. در این درس سه شکل مهم آن را در دنیای مالی میبینیم.
رابطهی ساختگی و سرمایهگذاری
این فریب معمولاً با یک پیام ساده شروع میشود؛ گاهی حتی با «ببخشید، اشتباهی پیام دادم». طرف مقابل مؤدب، خوشبرخورد و اغلب با عکسهای جذاب است. گفتوگو ادامه پیدا میکند و هفتهها، گاهی ماهها، هیچ حرفی از پول نیست. او از زندگیاش میگوید، از کار شما میپرسد و کمکم به دوست یا حتی شریک عاطفی تبدیل میشود.
بعد، کاملاً اتفاقی، از موفقیتش در سرمایهگذاری حرف میزند: «داییام در یک شرکت بزرگ کار میکند و روش خاصی دارد» یا «من با این اپلیکیشن درآمد خوبی دارم». پیشنهاد میکند شما هم امتحان کنید و حتی قدمبهقدم کمکتان میکند. اپلیکیشن یا سایت معمولاً همان پلتفرم جعلیای است که در درس قبل دیدید. در انگلیسی به این الگو گاهی Pig Butchering میگویند، چون کلاهبردار مدتی قربانی را «پروار» میکند و بعد همه چیز را میگیرد.
چرا این روش اینقدر مؤثر است؟ چون وقتی به کسی دل بستهاید، شک کردن به او مثل خیانت به رابطه حس میشود. کلاهبردار هم از همین حس استفاده میکند: «به من اعتماد نداری؟»
نشانهها
- کسی که هرگز حضوری ندیدهاید و تماس تصویری را همیشه به تعویق میاندازد؛
- تغییر مسیر گفتوگو به سمت سرمایهگذاری، بعد از مدتی دوستی؛
- اصرار به استفاده از یک سایت یا اپلیکیشن خاص که خودش معرفی میکند؛
- ناراحتی یا قهر وقتی شما تردید میکنید یا میخواهید با کسی مشورت کنید.
چهرهی مشهور و مقام جعلی
شکل دیگر، سوءاستفاده از اعتبار افراد شناختهشده است. ویدیوها، آگهیها یا حسابهایی در شبکههای اجتماعی که وانمود میکنند یک بازیگر، ورزشکار، کارآفرین مشهور یا حتی یک مقام رسمی، روشی برای پولدار شدن را معرفی میکند. با ابزارهای امروزی، ساختن صدا و تصویر جعلی یک چهرهی واقعی، که به آن دیپفیک (Deepfake) میگویند، آسانتر از گذشته شده است.
یک الگوی رایج در دنیای رمزارز این است: «هر مقدار رمزارز به این آدرس بفرستید، دو برابرش را برمیگردانیم.» هیچ آدم یا شرکت واقعیای چنین کاری نمیکند. هر چیزی که بفرستید، رفته است.
شهرت یک نام، دلیل درستی یک پیشنهاد نیست؛ و حساب یا ویدیویی که با آن نام دیدهاید، دلیل این نیست که واقعاً از خود او باشد.
کلاهبرداری بازیابی: ضربهی دوم
تلخترین شکل فریب، سراغ کسانی میرود که قبلاً یک بار فریب خوردهاند. به آن کلاهبرداری بازیابی (Recovery Scam) میگویند. قربانی که دربارهی ضررش در شبکههای اجتماعی نوشته یا در گروهی شکایت کرده، پیامی دریافت میکند:
- «ما یک تیم متخصص ردیابی رمزارز هستیم و میتوانیم پولتان را برگردانیم.»
- «از طرف یک نهاد رسمی تماس میگیریم؛ پروندهی شما پیدا شده و فقط باید هزینهی آزادسازی را بپردازید.»
- «یک وکیل بینالمللی هستم و با درصدی از مبلغ، کار را پیگیری میکنم؛ پیشپرداخت لازم است.»
این افراد اغلب همان کلاهبرداران قبلی یا همکارانشان هستند و از فهرست قربانیان استفاده میکنند. نتیجه، ضرر دوباره است. نهادهای رسمی برای پیگیری شکایت، از شما نمیخواهند رمزارز یا پیشپرداخت به حساب شخصی بفرستید.
راههای سادهی محافظت
- دربارهی پول، با کسی که فقط آنلاین میشناسید تصمیم نگیرید، هر چقدر هم صمیمی باشد.
- پیش از هر واریز، موضوع را با یک نفر مورد اعتماد در دنیای واقعی در میان بگذارید.
- پیشنهادهای «دو برابر کردن» و «بازگرداندن پول از دسترفته» را بدون استثنا رد کنید.
- اگر قربانی شدهاید، شکایت را فقط از طریق نشانیهای رسمی نهادهای قانونی که خودتان پیدا کردهاید پیگیری کنید، نه از طریق کسی که خودش سراغ شما آمده است.
جمعبندی
فریبهای مبتنی بر اعتماد با رابطهی دوستانه یا عاطفی، نام افراد مشهور و حتی وعدهی کمک به قربانیان قبلی کار میکنند. وجه مشترک همهی آنها این است که اعتماد را جایگزین بررسی میکنند. در درس بعد همهی نشانههایی را که در این واحد دیدید، در یک فهرست بررسی منظم کنار هم میگذاریم.
این مقاله فقط برای آموزش است و توصیهی سرمایهگذاری یا سیگنال معامله نیست. معامله، بهویژه با اهرم، میتواند به از دست رفتن کل سرمایه منجر شود.