تمرین عملی: ریسک، تنوع و بهره‌ی مرکب را روی یک سبد فرضی بسنجید

در نُه درس گذشته با ریسک، بازده، رابطه‌ی آن‌ها، انواع ریسک، تنوع‌بخشی و محدودیت‌هایش، بهره‌ی مرکب و انتظارات واقع‌بینانه آشنا شدیم. این درس یک تمرین عملی است. با یک داستان فرضی و عددهای ساده، این مفاهیم را کنار هم می‌گذاریم. پیشنهاد می‌شود قبل از خواندن جواب‌ها، خودتان با کاغذ و قلم یا ماشین‌حساب حساب کنید.

داستان فرضی: سبد سارا

فرض کنید سارا ۱۰ هزار دلار پس‌انداز دارد که برای ده سال آینده به آن نیازی ندارد. او دو راه را بررسی می‌کند:

• راه اول: همه‌ی پول را در یک دارایی پرنوسان بگذارد.
• راه دوم: پول را به‌طور مساوی بین پنج دارایی مختلف پخش کند، هر کدام ۲ هزار دلار، طوری که این دارایی‌ها به منبع‌های ریسک متفاوتی وابسته باشند.

همه‌ی عددهای این تمرین خیالی‌اند و فقط برای فهم مفهوم‌ها انتخاب شده‌اند.

چهار گام محاسبه

گام اول: بازده کل یک دارایی

یکی از پنج دارایی راه دوم را در نظر بگیرید. سارا آن را ۲ هزار دلار خریده است. در طول یک سال ۶۰ دلار درآمد از آن گرفته و ارزش آن در پایان سال ۲۱۰۰ دلار است.

سؤال: بازده کل این دارایی در یک سال چقدر است؟

جواب: رشد قیمت ۱۰۰ دلار و درآمد ۶۰ دلار است. جمع آن‌ها ۱۶۰ دلار می‌شود و ۱۶۰ تقسیم بر ۲۰۰۰ برابر ۰٫۰۸، یعنی ۸ درصد بازده کل. اگر فقط قیمت را نگاه می‌کرد، ۵ درصد می‌دید.

گام دوم: اثر یک اتفاق بد

فرض کنید در یک سال، یکی از دارایی‌ها به دلیل مشکلی که فقط به خودش مربوط است، ۶۰ درصد ارزشش را از دست می‌دهد و بقیه تغییری نمی‌کنند.

• در راه اول، اگر آن دارایی همان دارایی واحد سارا باشد: ۶۰ درصد از ۱۰ هزار دلار، یعنی ۶ هزار دلار، از دست می‌رود و ۴ هزار دلار باقی می‌ماند.
• در راه دوم: ۶۰ درصد از ۲ هزار دلار، یعنی ۱۲۰۰ دلار، از دست می‌رود. کل سبد به ۸۸۰۰ دلار می‌رسد، یعنی ۱۲ درصد افت.

این همان کاری است که تنوع‌بخشی با ریسک تک‌دارایی می‌کند. اما به یاد داشته باشید: اگر کل بازار با هم افت کند، یعنی ریسک بازار، راه دوم هم آسیب می‌بیند، شاید کمتر، اما نه صفر.

گام سوم: اثر کارمزد و بهره‌ی مرکب

فرض کنید کل سبد سارا بازده فرضی ثابت ۸ درصد در سال داشته باشد. او دو گزینه برای نگهداری دارد: یکی بدون کارمزد سالانه و دیگری با کارمزد سالانه‌ی ۲ درصد.

سؤال: بعد از ۱۰ سال، فرق این دو گزینه چقدر است؟

جواب:

1. بدون کارمزد: ۱۰ هزار × (۱٫۰۸ به توان ۱۰) که حدود ۲۱ هزار و ۵۸۹ دلار می‌شود.
2. با کارمزد ۲ درصد، بازده خالص ۶ درصد است: ۱۰ هزار × (۱٫۰۶ به توان ۱۰) که حدود ۱۷ هزار و ۹۰۸ دلار می‌شود.

فرق آن‌ها حدود ۳۶۸۱ دلار است، یعنی بیش از یک‌سوم سرمایه‌ی اولیه، فقط به خاطر یک کارمزد ۲ درصدی. با قاعده‌ی ۷۲ هم می‌شود تخمین زد: با ۸ درصد، پول حدود ۹ ساله دو برابر می‌شود، ولی با ۶ درصد حدود ۱۲ سال طول می‌کشد.

گام چهارم: سنجیدن یک وعده

یک نفر در شبکه‌های اجتماعی به سارا پیشنهاد می‌دهد: «ماهی ۸ درصد سود ثابت، بدون هیچ ریسکی.»

سؤال: این وعده را با آموخته‌های این بخش بسنجید.

جواب: ۸ درصد ماهانه اگر مرکب شود، در یک سال سرمایه را حدود ۲٫۵۲ برابر می‌کند، یعنی بیش از ۱۵۰ درصد در سال. طبق درس سوم، بازده بالا بدون ریسک با منطق بازار جور درنمی‌آید، و طبق درس نهم، سود ثابت بالا در طول زمان به عددهای ناممکن می‌رسد. این ترکیب یکی از نشانه‌های رایج کلاهبرداری است که در بخش جداگانه‌ای از همین سطح دقیق‌تر بررسی می‌شود.

هر جا «بازده بالا» و «بدون ریسک» کنار هم آمدند، توقف کنید و بیشتر بپرسید.

چک‌لیست نمایه‌ی ریسک شخصی

حالا نوبت خودتان است. جواب این سؤال‌ها را برای خودتان بنویسید. جواب درست یا غلط ندارند؛ هدف شناختن خودتان است:

• این پول را تا چه زمانی لازم ندارم؟
• اگر ارزش آن ۳۰ درصد کم شود، زندگی روزمره‌ام به هم می‌ریزد؟
• با دیدن یک افت بزرگ، چه واکنشی نشان می‌دهم: صبر، نگرانی یا فروش فوری؟
• سرمایه‌ام به چند منبع ریسک وابسته است و آیا همه‌اش نزد یک جاست؟
• هزینه‌های سالانه و کارمزد معامله‌هایم را می‌دانم؟
• انتظار من از بازده با ریسکی که می‌پذیرم هم‌خوانی دارد؟

برای حساب کردن سود و زیان معامله‌های فرضی هم می‌توانید از ماشین‌حساب‌های سایت استفاده کنید.

جمع‌بندی

در این تمرین دیدیم بازده کل هم رشد قیمت و هم درآمد را می‌شمارد، تنوع‌بخشی اثر یک اتفاق بد برای یک دارایی را کم می‌کند ولی ریسک کل بازار را حذف نمی‌کند، یک کارمزد کوچک در بلندمدت بخش بزرگی از نتیجه را می‌خورد، و ریاضی ساده کافی است تا وعده‌های غیرواقعی را بشناسیم. چک‌لیست نمایه‌ی ریسک را نگه دارید و هر چند وقت یک بار دوباره پر کنید.

در بخش بعد، ریاضی لازم برای معامله‌گر را از پایه و با جزئیات بیشتر تمرین می‌کنیم.