ارزها و بازار فارکس: جفت‌ارز چیست و نرخ ارز چگونه خوانده می‌شود

هر بار که کسی برای سفر دلار می‌خرد یا شرکتی برای واردات کالا یورو می‌پردازد، در واقع یک پول را با پول دیگری عوض می‌کند. این مبادله‌ها در سطح جهان بازاری عظیم ساخته‌اند به نام بازار ارز یا فارکس (Forex)، که کوتاه‌شده‌ی Foreign Exchange است. فارکس از نظر حجم معاملات روزانه بزرگ‌ترین بازار مالی جهان به حساب می‌آید. در این درس منطق این بازار را می‌شناسیم.

ارز به‌عنوان دارایی

در واحد اول دیدیم پول هر کشور با تورم بخشی از قدرت خریدش را از دست می‌دهد. اما ارزش یک پول را می‌توان از زاویه‌ی دیگری هم سنجید: در مقایسه با پول کشورهای دیگر. اگر روزی برای خرید یک یورو ۱٫۲ دلار لازم باشد و بعداً ۱٫۱ دلار، یعنی یورو نسبت به دلار ارزان‌تر شده یا دلار نسبت به یورو گران‌تر شده است.

پس در بازار ارز، دارایی همیشه به شکل یک نسبت دیده می‌شود: ارزش یک پول در برابر پول دیگر.

جفت‌ارز چیست؟

چون ارزها همیشه نسبت به هم سنجیده می‌شوند، به‌صورت جفت‌ارز (Currency Pair) نوشته می‌شوند؛ مثلاً EUR/USD. هر ارز یک کد سه‌حرفی استاندارد دارد:

• USD: دلار آمریکا
• EUR: یورو
• JPY: ین ژاپن
• GBP: پوند انگلیس
• CHF: فرانک سوئیس

در هر جفت، ارز اول را ارز پایه (Base Currency) و ارز دوم را ارز مظنه (Quote Currency) می‌گویند. عددی که کنار جفت می‌آید می‌گوید یک واحد از ارز پایه چند واحد از ارز مظنه می‌ارزد. جزئیات این مفهوم را در سطح «اولین معامله‌ها» برای جفت‌های رمزارزی هم دوباره می‌بینیم.

یک مثال

فرض کنید نرخ EUR/USD برابر ۱٫۱۰ باشد. یعنی یک یورو برابر ۱٫۱۰ دلار است. اگر ۱,۰۰۰ یورو داشته باشید، با این نرخ می‌توانید ۱,۰۰۰ × ۱٫۱۰ = ۱,۱۰۰ دلار بگیرید. حالا اگر نرخ به ۱٫۱۵ برسد، همان ۱,۰۰۰ یورو ۱,۱۵۰ دلار می‌ارزد. یعنی ارزش یوروهای شما به دلار ۵۰ دلار بیشتر شده است. اگر نرخ به ۱٫۰۵ برسد، همان یوروها فقط ۱,۰۵۰ دلار می‌ارزند و ۵۰ دلار از ارزش دلاری آن‌ها کم می‌شود.

چه کسانی در بازار ارز فعال‌اند؟

بازار ارز یک ساختمان یا یک بورس مرکزی ندارد. شبکه‌ای از بانک‌ها، مؤسسه‌های مالی و کارگزارهاست که در سراسر جهان با هم معامله می‌کنند. فعالان اصلی این بازار:

• بانک‌های مرکزی: برای مدیریت ارزش پول کشور خود گاهی ارز می‌خرند یا می‌فروشند.
• بانک‌های تجاری: بخش بزرگی از معاملات میان خود آن‌ها انجام می‌شود.
• شرکت‌ها: برای واردات، صادرات و پرداخت در کشورهای دیگر ارز لازم دارند.
• معامله‌گران و سرمایه‌گذاران: از تغییر نرخ‌ها به دنبال سود هستند و ریسک زیان را هم می‌پذیرند.

چون مراکز مالی در منطقه‌های زمانی مختلف قرار دارند، بازار جهانی ارز در روزهای کاری هفته تقریباً به‌صورت شبانه‌روزی فعال است و در تعطیلات آخر هفته معاملاتش بسیار کم می‌شود.

چه چیزی نرخ ارز را تغییر می‌دهد؟

عوامل زیادی بر نرخ ارز اثر دارند، اما چند عامل پایه‌ای همیشه مهم‌اند:

1. نرخ بهره: اگر بانک مرکزی یک کشور نرخ بهره را بالا ببرد، نگه‌داشتن پول آن کشور معمولاً جذاب‌تر می‌شود و تقاضا برای آن بالا می‌رود.
2. تورم: کشوری که تورم بالاتری دارد، معمولاً در طول زمان شاهد کاهش ارزش پول خود در برابر پول کشورهای کم‌تورم است.
3. تجارت خارجی: کشوری که صادرات زیادی دارد، خریداران خارجی برای پرداخت به پول آن کشور نیاز دارند.
4. ثبات سیاسی و اقتصادی: در دوره‌های نگرانی، پول کشورهایی که باثبات‌تر دیده می‌شوند معمولاً تقاضای بیشتری دارند.

این عوامل هم‌زمان کار می‌کنند و گاهی اثر هم را خنثی می‌کنند، پس هیچ‌کدام به‌تنهایی جهت نرخ را تعیین نمی‌کند.

ویژگی‌های بازار ارز

• تغییرهای روزانه‌ی کوچک: نرخ جفت‌ارزهای اصلی در یک روز معمولی معمولاً کمتر از یک درصد جابه‌جا می‌شود. برای همین بسیاری از معامله‌گران فارکس از ابزارهایی استفاده می‌کنند که اثر این تغییرهای کوچک را بزرگ می‌کند؛ این ابزارها ریسک زیادی دارند و در سطح‌های بعدی جداگانه آموزش داده می‌شوند.
• نقدشوندگی بالا: در جفت‌ارزهای اصلی خریدار و فروشنده تقریباً همیشه پیدا می‌شود.
• بدون درآمد ذاتی: خود اسکناس سودی نمی‌دهد، اما سپرده‌ی بانکی به یک ارز ممکن است بهره بگیرد.

در هر جفت‌ارز، بالا رفتن یکی همیشه به معنای پایین آمدن دیگری در برابر آن است؛ همیشه بپرسید «در برابر چه؟».

جمع‌بندی

• در بازار ارز، پول کشورها نسبت به هم معامله می‌شود و ارزش هر ارز یک نسبت است.
• جفت‌ارز از ارز پایه و ارز مظنه ساخته می‌شود؛ EUR/USD برابر ۱٫۱۰ یعنی یک یورو ۱٫۱۰ دلار است.
• نرخ بهره، تورم، تجارت و ثبات سیاسی از عوامل اصلی تغییر نرخ‌اند.
• بازار ارز متمرکز نیست و در روزهای کاری تقریباً شبانه‌روزی فعال است.

در درس بعد سراغ دارایی‌ای می‌رویم که برای بسیاری از خانواده‌ها آشناترین سرمایه است: املاک.