رمزارزها در یک نگاه: دارایی دیجیتال، بیت‌کوین، توکن و استیبل‌کوین

تا این‌جا با دارایی‌هایی آشنا شدیم که سابقه‌ی چند صد ساله دارند: سهام، اوراق، طلا، ارز و ملک. آخرین طبقه‌ی این واحد بسیار جوان‌تر است. رمزارزها (Cryptocurrencies) یا به‌طور کلی کریپتو (Crypto) دارایی‌هایی کاملاً دیجیتال‌اند که روی شبکه‌های کامپیوتری ثبت می‌شوند. این درس فقط یک معرفی است؛ کل سطح دوم دوره به جزئیات کریپتو و بلاک‌چین اختصاص دارد.

رمزارز یعنی چه؟

رمزارز یک دارایی دیجیتال است که مالکیت و جابه‌جایی آن در یک دفتر حساب مشترک ثبت می‌شود. این دفتر را یک بانک یا یک شرکت نگه نمی‌دارد؛ هزاران کامپیوتر در سراسر جهان نسخه‌ای از آن را دارند و طبق قواعد مشترکی آن را به‌روز می‌کنند. به این دفتر حساب مشترک بلاک‌چین (Blockchain) می‌گویند.

نام «رمز» از این‌جا می‌آید که امنیت این سیستم بر پایه‌ی رمزنگاری (Cryptography) است؛ یعنی روش‌های ریاضی‌ای که اجازه می‌دهند فقط صاحب واقعی یک دارایی بتواند آن را جابه‌جا کند. چگونگی کار بلاک‌چین را در سطح دوم و مسئله‌ی کلیدها و کیف پول را در سطح سوم به‌تفصیل می‌بینیم.

بیت‌کوین؛ اولین رمزارز

در سال ۲۰۰۸ متنی کوتاه با نام «بیت‌کوین: یک سیستم پول نقد الکترونیکی همتا به همتا» با امضای ساتوشی ناکاموتو (Satoshi Nakamoto) منتشر شد. هویت واقعی پشت این نام هنوز به‌طور قطعی معلوم نیست. شبکه‌ی بیت‌کوین در اوایل سال ۲۰۰۹ به کار افتاد.

چند ویژگی بیت‌کوین آن را مشهور کرد:

• هیچ بانک یا دولتی آن را منتشر نمی‌کند و یک مرکز کنترل ندارد.
• تعداد کل آن در قواعد شبکه محدود به ۲۱ میلیون واحد تعیین شده است.
• هر کسی با اینترنت می‌تواند بدون اجازه‌ی واسطه آن را دریافت و ارسال کند.

به همین دلیل بعضی‌ها بیت‌کوین را با طلا مقایسه می‌کنند و آن را «طلای دیجیتال» می‌نامند. این یک مقایسه است، نه یک واقعیت قطعی؛ رفتار قیمت بیت‌کوین با طلا تفاوت‌های زیادی داشته است.

بعد از بیت‌کوین: انواع دارایی‌های کریپتویی

پس از بیت‌کوین، هزاران رمزارز و دارایی دیجیتال دیگر ساخته شد. آن‌ها را می‌توان در چند گروه کلی دید:

1. رمزارزهای اصلی شبکه‌ها: هر بلاک‌چین معمولاً یک رمزارز اصلی دارد که برای پرداخت کارمزد شبکه به‌کار می‌رود؛ مثل اتر (ETH) در شبکه‌ی اتریوم.
2. توکن‌ها (Tokens): دارایی‌هایی که روی یک بلاک‌چین موجود ساخته می‌شوند، نه با شبکه‌ی جداگانه‌ی خودشان. توکن ممکن است کاربرد در یک برنامه، حق رأی یا چیز دیگری را نشان دهد.
3. استیبل‌کوین‌ها (Stablecoins): توکن‌هایی که هدفشان ثابت ماندن قیمت در برابر یک دارایی دیگر، معمولاً دلار آمریکا، است. یک واحد از آن‌ها قرار است همیشه حدود یک دلار بیارزد. این هدف همیشه محقق نشده و انواع آن ریسک‌های متفاوتی دارند.

به همه‌ی رمزارزهای غیر از بیت‌کوین معمولاً آلت‌کوین (Altcoin) می‌گویند.

کریپتو چه فرقی با طبقه‌های دیگر دارد؟

چند ویژگی کریپتو را از دارایی‌هایی که تا حالا دیدیم جدا می‌کند:

• بازار شبانه‌روزی: معامله‌ی رمزارزها در هفت روز هفته و ۲۴ ساعت شبانه‌روز ادامه دارد؛ تعطیلی ندارد.
• نوسان زیاد: نوسان (Volatility) یعنی شدت بالا و پایین رفتن قیمت. قیمت بسیاری از رمزارزها ممکن است در یک روز چند درصد یا حتی بیشتر تغییر کند؛ معمولاً بسیار بیشتر از جفت‌ارزهای اصلی یا سهام شرکت‌های بزرگ.
• نگه‌داری توسط خود فرد: در کریپتو می‌توان دارایی را بدون بانک و فقط با یک کیف پول (Wallet) نگه داشت. این آزادی است، اما مسئولیت حفظ دسترسی هم کاملاً با خود فرد است.
• درآمد ذاتی متفاوت: بیشتر رمزارزها مثل سهم سود نقدی یا مثل اوراق بهره نمی‌دهند و ارزششان بیشتر به پذیرش و کاربرد شبکه بستگی دارد.
• قوانین در حال تغییر: مقررات کریپتو در کشورهای مختلف متفاوت است و هنوز در بسیاری از جاها در حال شکل گرفتن است.

نوسان زیاد دوطرفه است: همان سرعتی که قیمت می‌تواند بالا برود، می‌تواند پایین هم بیاید.

چند هشدار برای شروع

چون کریپتو جوان و پرسروصداست، کلاهبرداری در آن کم نیست. پروژه‌هایی که سود ثابت و بالا وعده می‌دهند، کسانی که در پیام‌رسان‌ها «سیگنال» می‌فروشند و سایت‌هایی که از شما عبارت بازیابی کیف پول را می‌خواهند، پرچم قرمزند. درباره‌ی کلاهبرداری‌های رایج در واحد نهم همین سطح و درباره‌ی امنیت کیف پول در سطح سوم مفصل صحبت می‌کنیم.

جمع‌بندی

• رمزارزها دارایی‌های دیجیتالی‌اند که در دفتری مشترک به نام بلاک‌چین ثبت می‌شوند.
• بیت‌کوین اولین رمزارز است؛ متن معرفی آن در ۲۰۰۸ با نام ساتوشی ناکاموتو منتشر شد و عرضه‌ی آن به ۲۱ میلیون محدود است.
• رمزارزهای اصلی شبکه‌ها، توکن‌ها و استیبل‌کوین‌ها گروه‌های کلی این طبقه‌اند.
• بازار شبانه‌روزی، نوسان زیاد و نگه‌داری توسط خود فرد از ویژگی‌های اصلی کریپتوست.

در درس بعد می‌بینیم صندوق‌ها و شاخص‌ها چگونه سبدی از دارایی‌ها را در یک ابزار جمع می‌کنند.