تمرین عملی: پیدا کردن قیمت در یک بازار کوچک و مشاهده‌ی کشف قیمت

در نُه درس قبل با بازار، خریدار و فروشنده، عرضه، تقاضا، قیمت تعادلی، عوامل جابه‌جا کننده، کشف قیمت و خطاهای آن آشنا شدیم. این درس یک تمرین عملی است. کاغذ و قلم بردارید و قدم‌به‌قدم جلو بیایید. هیچ پولی لازم نیست.

بازار کوچک ما

فرض کنید در یک بازار کوچک یک نوع سکه معامله می‌شود و هر نفر فقط یک سکه می‌خرد یا می‌فروشد. پنج خریدار داریم که هر کدام سقف قیمتی دارند؛ یعنی بیشتر از آن نمی‌پردازند:

• خریدار الف: ۱۱۰
• خریدار ب: ۱۰۵
• خریدار پ: ۱۰۰
• خریدار ت: ۹۵
• خریدار ث: ۹۰

پنج فروشنده هم داریم که هر کدام کف قیمتی دارند؛ یعنی کمتر از آن نمی‌فروشند:

• فروشنده‌ی ج: ۸۵
• فروشنده‌ی چ: ۹۲
• فروشنده‌ی ح: ۹۸
• فروشنده‌ی خ: ۱۰۳
• فروشنده‌ی د: ۱۰۸

یادآوری از درس دوم: یک خریدار در قیمتی می‌خرد که از سقفش بیشتر نباشد و یک فروشنده در قیمتی می‌فروشد که از کفش کمتر نباشد.

قدم اول: شمردن عرضه و تقاضا در چند قیمت

برای هر قیمت، بشمارید چند خریدار حاضر به خریدند (سقفشان برابر یا بالاتر از آن قیمت است) و چند فروشنده حاضر به فروش (کفشان برابر یا پایین‌تر از آن قیمت است):

1. قیمت ۹۵: خریداران الف، ب، پ و ت، یعنی ۴ نفر. فروشندگان ج و چ، یعنی ۲ نفر. کمبود ۲ سکه.
2. قیمت ۱۰۰: خریداران الف، ب و پ، یعنی ۳ نفر. فروشندگان ج، چ و ح، یعنی ۳ نفر. برابر.
3. قیمت ۱۰۵: خریداران الف و ب، یعنی ۲ نفر. فروشندگان ج، چ، ح و خ، یعنی ۴ نفر. مازاد ۲ سکه.

پس قیمت تعادلی در این بازار حدود ۱۰۰ است و ۳ سکه دست‌به‌دست می‌شود. اگر دقیق‌تر نگاه کنید، هر قیمتی از ۹۸ تا ۱۰۰ همین نتیجه را می‌دهد، چون در این بازه هم ۳ خریدار و هم ۳ فروشنده حاضرند. در بازارهای کوچک، تعادل گاهی یک بازه است نه یک عدد دقیق.

به نکته‌ی درس پنجم هم دقت کنید: در قیمت ۹۵ فقط ۲ معامله انجام می‌شود و در قیمت ۱۰۵ هم فقط ۲، اما در قیمت تعادلی ۳ معامله؛ بیشترین مقدار ممکن.

قدم دوم: یک خریدار تازه می‌رسد

حالا فرض کنید خریدار تازه‌ای به نام ذ با سقف ۱۰۴ وارد بازار شود؛ یعنی تقاضا زیاد شده است. دوباره بشمارید:

• قیمت ۱۰۰: خریداران الف، ب، پ و ذ، یعنی ۴ نفر؛ فروشندگان ۳ نفر. کمبود.
• قیمت ۱۰۲: خریداران الف، ب و ذ، یعنی ۳ نفر؛ فروشندگان ج، چ و ح، یعنی ۳ نفر. برابر.
• قیمت ۱۰۳: خریداران ۳ نفر؛ فروشندگان ج، چ، ح و خ، یعنی ۴ نفر. مازاد.

قیمت تعادلی از حدود ۱۰۰ به حدود ۱۰۲ رسید، یعنی جایی کمی بالاتر از ۱۰۰ و کمتر از ۱۰۳. جالب این‌که خریدار پ با سقف ۱۰۰ حالا کنار می‌ماند و جایش را ذ می‌گیرد. این همان حالت «افزایش تقاضا» در درس ششم است: قیمت بالا رفت.

قدم سوم: یک فروشنده بیرون می‌رود

به بازار اصلی، بدون خریدار ذ، برگردید. این بار فرض کنید فروشنده‌ی ج تصمیم بگیرد سکه‌اش را نگه دارد؛ یعنی عرضه کم شده است.

• قیمت ۱۰۰: خریداران ۳ نفر؛ فروشندگان چ و ح، یعنی ۲ نفر. کمبود.
• قیمت ۱۰۲: خریداران الف و ب، یعنی ۲ نفر؛ فروشندگان چ و ح، یعنی ۲ نفر. برابر.

قیمت تعادلی باز هم به حدود ۱۰۲ رسید، اما این بار مقدار معامله از ۳ به ۲ سکه کم شد. این حالت «کاهش عرضه» است: قیمت بالا رفت و مقدار کم شد. مقایسه‌ی قدم دوم و سوم را دوباره بخوانید؛ هر دو قیمت را بالا بردند، ولی اثرشان بر مقدار متفاوت بود.

همین شمردن ساده، منطق پشت هر قیمتی است که در بازارهای بزرگ می‌بینید؛ فقط آن‌جا به جای ده نفر، شمار بسیار زیادی شرکت‌کننده هست.

قدم چهارم: مشاهده‌ی یک بازار واقعی بدون پول

حالا یک بازار واقعی را فقط نگاه کنید. صفحه‌ی بازارها را باز کنید، یک بازار پرمعامله و یک بازار کم‌معامله انتخاب کنید و چند دقیقه رفتار قیمتشان را ببینید. هیچ معامله‌ای انجام ندهید. فقط این سؤال‌ها را یادداشت کنید:

• قیمت کدام یک بیشتر و تندتر تکان می‌خورد؟
• آیا می‌توانید حدس بزنید در آن لحظه خریداران عجله‌ی بیشتری دارند یا فروشندگان؟
• اگر خبری درباره‌ی آن دارایی می‌شنوید، فکر می‌کنید عرضه را جابه‌جا می‌کند یا تقاضا را؟
• آیا نشانه‌ای از هیجان جمعی یا ترس از جا ماندن در حرف‌های اطرافیان درباره‌ی آن می‌بینید؟

جواب درست یا غلط در کار نیست. هدف این است که چشمتان به دیدن بازار از دید عرضه و تقاضا عادت کند. خواندن دقیق اعداد صفحه‌ی قیمت، مثل حجم و تغییر روزانه، در واحد هشتم همین سطح آموزش داده می‌شود.

جمع‌بندی

در این تمرین دیدید قیمت تعادلی با شمردن ساده‌ی خریداران و فروشندگان حاضر در هر قیمت پیدا می‌شود، ورود یک خریدار تازه یا خروج یک فروشنده چطور آن را جابه‌جا می‌کند و چطور می‌شود یک بازار واقعی را بدون پول و فقط با چشم عرضه و تقاضا مشاهده کرد. واحد بعدی شما را با انواع دارایی‌هایی آشنا می‌کند که در این بازارها معامله می‌شوند.