بازارسازها و آربیتراژگرها: کسانی که بازار را روان و قیمت‌ها را هماهنگ نگه می‌دارند

در درس قبل فعالان بازار را به خرد و نهادی تقسیم کردیم. حالا از زاویه‌ی دیگری نگاه می‌کنیم: نه این‌که فعالان چقدر بزرگ‌اند، بلکه چه نقشی در بازار دارند. در این درس دو نقش را می‌شناسید که شاید هرگز مستقیم با آن‌ها روبه‌رو نشوید، اما تقریباً در هر معامله‌ای اثرشان را حس می‌کنید.

بازارساز کیست؟

تصور کنید می‌خواهید چیزی را بفروشید، اما در همان لحظه کسی نمی‌خواهد آن را بخرد. باید منتظر بمانید. بازارها برای این‌که چنین انتظاری کمتر پیش بیاید، به فعالانی تکیه دارند که همیشه آماده‌ی خرید و فروش‌اند. به این فعالان بازارساز (Market Maker) می‌گویند.

بازارساز به‌طور هم‌زمان دو پیشنهاد در بازار می‌گذارد:

• یک پیشنهاد خرید (Bid): قیمتی که حاضر است با آن بخرد؛
• یک پیشنهاد فروش (Ask): قیمتی که حاضر است با آن بفروشد، که کمی بالاتر از پیشنهاد خرید است.

فاصله‌ی این دو همان اسپرد است که در درس‌های قبل دیدیم. درآمد اصلی بازارساز از همین فاصله می‌آید: ارزان‌تر می‌خرد و گران‌تر می‌فروشد، بارها و بارها.

یک مثال فرضی

فرض کنید بازارسازی برای یک دارایی، پیشنهاد خرید ۹۹٫۹ دلار و پیشنهاد فروش ۱۰۰٫۱ دلار می‌گذارد. فردی یک واحد به او می‌فروشد (با ۹۹٫۹) و چند لحظه بعد فرد دیگری یک واحد از او می‌خرد (با ۱۰۰٫۱). اگر قیمت در این فاصله تغییر نکرده باشد، بازارساز ۰٫۲ دلار درآمد داشته است. این مبلغ کوچک است، اما با تکرار زیاد قابل‌توجه می‌شود.

ریسک بازارساز

کار بازارساز بی‌خطر نیست. اگر بعد از خریدن، قیمت ناگهان پایین بیاید، او دارایی‌ای در دست دارد که ارزشش کم شده است. به همین دلیل بازارسازها معمولاً:

• قیمت‌هایشان را مدام و خیلی سریع به‌روز می‌کنند؛
• در زمان‌های پرنوسان یا پرخبر، اسپرد را بازتر می‌کنند تا در برابر ریسک بیشتر، درآمد بیشتری بگیرند؛
• مقدار دارایی‌ای را که در یک لحظه نگه می‌دارند محدود می‌کنند.

نکته‌ی کاربردی برای شما: وقتی می‌بینید اسپرد یک بازار ناگهان باز شده، معمولاً نشانه‌ی این است که عدم اطمینان بالا رفته است. معامله در چنین لحظه‌هایی گران‌تر است.

بازارساز با شما دشمنی ندارد؛ او بهای فوری بودن معامله را از شما می‌گیرد، و این بها همان اسپرد است.

در بعضی بازارها، بازارسازها رسماً با بورس قرارداد دارند و موظف‌اند همیشه قیمت بدهند. در بازارهای دیگر، هر کسی که سفارش خرید یا فروشی ثبت کند و منتظر بماند، در عمل کمی نقش بازارساز را بازی می‌کند. درباره‌ی انواع سفارش و دفتر سفارش‌ها در سطح معامله صحبت می‌کنیم.

آربیتراژگر کیست؟

گاهی یک دارایی در دو جای مختلف، در یک لحظه، با دو قیمت متفاوت معامله می‌شود. آربیتراژ (Arbitrage) یعنی خریدن در جای ارزان‌تر و هم‌زمان فروختن در جای گران‌تر، تا از این اختلاف سود برده شود. کسی که این کار را می‌کند آربیتراژگر (Arbitrageur) است.

یک مثال فرضی

فرض کنید یک دارایی در بازار الف ۱۰۰ دلار و در بازار ب ۱۰۱ دلار است. آربیتراژگر در بازار الف می‌خرد و هم‌زمان در بازار ب می‌فروشد. پیش از هزینه‌ها، ۱ دلار برای هر واحد درآمد دارد. اما اگر کارمزدها، هزینه‌ی جابه‌جایی پول و زمان انتقال را حساب کنیم، ممکن است این ۱ دلار خیلی کمتر شود یا اصلاً از بین برود.

نقش آربیتراژ در بازار

خریدن در بازار الف قیمت را آن‌جا بالا می‌برد و فروختن در بازار ب قیمت را آن‌جا پایین می‌آورد. نتیجه این است که دو قیمت به هم نزدیک می‌شوند. به همین دلیل آربیتراژگرها، بی‌آن‌که هدفشان این باشد، کمک می‌کنند قیمت یک دارایی در بازارهای مختلف هماهنگ بماند. این همان کشف قیمت است که در واحد دوم دیدیم، این بار میان چند بازار.

چند نکته‌ی واقع‌بینانه:

• اختلاف‌های بزرگ و آسان معمولاً خیلی سریع، اغلب با نرم‌افزارهای خودکار، از بین می‌روند.
• آن‌چه روی کاغذ «سود بی‌خطر» به نظر می‌رسد، در عمل با تأخیر انتقال، کارمزد و خطر تغییر قیمت در همان فاصله روبه‌روست.
• اگر کسی آربیتراژ را راهی «بی‌ریسک» برای سود ثابت معرفی کند، باید به ادعایش شک کرد. در واحد کلاهبرداری‌ها درباره‌ی این نوع وعده‌ها بیشتر می‌گوییم.

جمع‌بندی

• بازارساز هم‌زمان پیشنهاد خرید و فروش می‌گذارد و از اسپرد درآمد دارد.
• حضور بازارسازها معامله را سریع‌تر می‌کند، اما در زمان‌های پرنوسان اسپرد را بازتر می‌کنند.
• آربیتراژگر از اختلاف قیمت یک دارایی در دو بازار استفاده می‌کند و با این کار قیمت‌ها را به هم نزدیک می‌کند.
• آربیتراژ در عمل بی‌هزینه و بی‌ریسک نیست.

در درس بعد دو نقش دیگر را می‌شناسیم: کسانی که برای کم کردن ریسک وارد بازار می‌شوند و کسانی که ریسک را می‌پذیرند، و همچنین معامله‌گران الگوریتمی.