انواع ریسک در سرمایه‌گذاری: ریسک بازار، تک‌دارایی، نقدشوندگی، طرف مقابل و تورم

تا این‌جا ریسک را به شکل کلی، یعنی نامعلوم بودن نتیجه، شناختیم. اما وقتی دقیق‌تر نگاه کنیم، ریسک از منبع‌های مختلفی می‌آید. شناختن این منبع‌ها کمک می‌کند بفهمیم کدام ریسک را می‌شود کم کرد، کدام را نه، و کدام را اصلاً تا حالا ندیده بودیم.

ریسک بازار و ریسک تک‌دارایی

اولین تقسیم‌بندی مهم این است:

• ریسک بازار (Market Risk) یا ریسک سیستماتیک (Systematic Risk): ریسکی که تقریباً همه‌ی دارایی‌های یک بازار را با هم تحت تأثیر قرار می‌دهد. مثلاً یک بحران اقتصادی گسترده یا تغییر بزرگ در نرخ‌های بهره می‌تواند قیمت بیشتر سهام‌ها را هم‌زمان پایین بیاورد.
• ریسک تک‌دارایی (Specific Risk) یا ریسک غیرسیستماتیک (Unsystematic Risk): ریسکی که فقط به یک شرکت، یک پروژه یا یک دارایی خاص مربوط است. مثلاً یک شرکت محصول ناموفقی عرضه می‌کند، یا تیم یک پروژه‌ی کریپتویی آن را رها می‌کند.

این تفاوت بسیار مهم است، چون ریسک تک‌دارایی را می‌شود تا حد زیادی با پخش کردن سرمایه بین چند دارایی کم کرد، ولی ریسک بازار را این‌طور نمی‌شود حذف کرد. همین ایده پایه‌ی تنوع‌بخشی است که در درس بعد به آن می‌پردازیم.

ریسک نقدشوندگی

نقدشوندگی (Liquidity) یعنی چقدر راحت و سریع می‌توانید یک دارایی را بدون افت زیاد قیمت به پول نقد تبدیل کنید. ریسک نقدشوندگی (Liquidity Risk) یعنی وقتی می‌خواهید بفروشید، خریدار کافی با قیمت مناسب پیدا نشود.

فرض کنید یک ملک دارید که روی کاغذ ۱۰۰ هزار دلار می‌ارزد. اگر فوری به پول نیاز داشته باشید، شاید فقط کسی پیدا شود که ۸۵ هزار دلار پیشنهاد بدهد. یا یک توکن کم‌معامله دارید که قیمتش روی صفحه ۱ دلار است، اما اگر بخواهید مقدار زیادی از آن را بفروشید، قیمت به‌سرعت پایین می‌آید. در هر دو حالت، ارزش واقعی دارایی در لحظه‌ی نیاز کمتر از عدد روی کاغذ است. موضوع نقدشوندگی را در بخش بورس و صرافی‌ها دقیق‌تر می‌بینیم.

ریسک طرف مقابل

وقتی پول یا دارایی‌تان را به کس دیگری می‌سپارید، یا کسی به شما بدهکار است، با ریسک طرف مقابل (Counterparty Risk) روبه‌رو هستید. یعنی ممکن است طرف دیگر به تعهدش عمل نکند.

نمونه‌ها:

• شرکتی که اوراق قرضه‌اش را خریده‌اید، نتواند بدهی‌اش را پس بدهد.
• جایی که دارایی‌تان را نزدش نگه داشته‌اید، ورشکست شود یا برداشت‌ها را متوقف کند.
• طرف یک قرارداد، در زمان سررسید پول را پرداخت نکند.

در دنیای کریپتو این ریسک اهمیت زیادی دارد و در سطح امنیت و کیف پول، به تفاوت نگهداری دارایی نزد خودتان و نزد یک واسطه می‌پردازیم.

ریسک تورم و ریسک نرخ ارز

ریسک تورم (Inflation Risk) یعنی بازده شما کمتر از افزایش قیمت‌ها باشد و در عمل قدرت خریدتان کم شود. فرض کنید سالی ۱۰ درصد سود می‌گیرید ولی قیمت‌ها سالی ۱۵ درصد بالا می‌روند. عدد پولتان زیاد شده، اما با آن کمتر از قبل می‌توانید بخرید.

ریسک نرخ ارز (Currency Risk) وقتی پیش می‌آید که دارایی‌تان به یک ارز است و هزینه‌های زندگی‌تان به ارز دیگری. حتی اگر دارایی در ارز خودش ثابت بماند، تغییر نرخ تبدیل می‌تواند ارزش آن را برای شما بالا یا پایین ببرد.

ریسک‌هایی که از خود ما می‌آیند

بعضی از بزرگ‌ترین ریسک‌ها اصلاً به بازار مربوط نیستند:

1. ریسک رفتاری: تصمیم‌گیری از روی ترس یا طمع، مثلاً فروختن با وحشت در افت یا خریدن با هیجان در اوج.
2. ریسک عملیاتی و امنیتی: اشتباه در وارد کردن یک سفارش، فرستادن پول به آدرس اشتباه، یا از دست دادن دسترسی به حساب و کیف پول.
3. ریسک اهرم (Leverage): قرض گرفتن برای معامله، که هم سود و هم ضرر را بزرگ‌تر می‌کند. این موضوع را در سطح فیوچرز کامل یاد می‌گیریم.

بسیاری از ضررهای بزرگ نه از بازار، بلکه از اشتباه، عجله یا بی‌احتیاطی خود معامله‌گر شروع می‌شوند.

خبر خوب این است که این نوع ریسک‌ها بیشتر از همه در کنترل خود ما هستند. یادگیری، داشتن برنامه و تمرین با دقت، آن‌ها را به‌شدت کم می‌کند.

جمع‌بندی

ریسک منبع‌های مختلفی دارد: ریسک بازار که همه را با هم تحت تأثیر می‌گذارد، ریسک تک‌دارایی که به یک دارایی خاص مربوط است، ریسک نقدشوندگی، ریسک طرف مقابل، ریسک تورم و نرخ ارز، و ریسک‌هایی که از رفتار و اشتباه‌های خود ما می‌آیند. شناختن نوع ریسک اولین قدم برای تصمیم درباره‌ی آن است.

در درس بعد می‌بینیم چطور با تنوع‌بخشی می‌شود بخشی از این ریسک‌ها را کم کرد.