خریدار و فروشنده: چرا هر معامله دو طرف دارد

در درس قبل گفتیم بازار جایی است که خریدار و فروشنده همدیگر را پیدا می‌کنند. این درس روی همین دو نقش تمرکز می‌کند. شاید ساده به نظر برسد، اما چند نکته‌ی آن را حتی کسانی که سال‌ها در بازار بوده‌اند گاهی فراموش می‌کنند.

هر خرید، یک فروش هم هست

وقتی شما یک سکه، یک سهم یا یک رمزارز می‌خرید، آن را از هوا نمی‌گیرید. کسی دیگر دقیقاً همان مقدار را در همان لحظه و به همان قیمت به شما فروخته است. پس در هر معامله (Trade) همیشه دو طرف هست: خریدار (Buyer) و فروشنده (Seller)، و مقدار خریده‌شده دقیقاً برابر مقدار فروخته‌شده است.

این نکته یک نتیجه‌ی مهم دارد. وقتی در خبرها می‌شنوید «امروز در بازار خریدها بیشتر از فروش‌ها بود»، این جمله به معنای واقعی کلمه درست نیست؛ چون حجم خرید و فروش انجام‌شده همیشه برابر است. منظور گوینده معمولاً این است که خریداران عجله‌ی بیشتری داشتند و حاضر بودند قیمت بالاتری بپردازند، و همین قیمت را بالا برده است. در درس‌های بعد می‌بینیم که حرکت قیمت از همین عجله و تمایل می‌آید، نه از فرق مقدار خرید و فروش.

چرا دو نفر درباره‌ی یک چیز نظر مخالف دارند؟

اگر یک نفر فکر می‌کند دارایی‌ای ارزش خریدن دارد، چرا طرف مقابل حاضر است آن را بفروشد؟ دلیلش این است که آدم‌ها شرایط، اطلاعات و هدف‌های متفاوتی دارند. چند نمونه:

• فروشنده به پول نقد نیاز دارد، مثلاً برای خرید خانه یا پرداخت یک هزینه، حتی اگر فکر کند دارایی‌اش در آینده گران‌تر می‌شود.
• خریدار افق زمانی بلندی دارد و به نوسان‌های کوتاه‌مدت اهمیت نمی‌دهد، ولی فروشنده فقط چند روز وقت دارد.
• یکی به خبری توجه کرده که دیگری ندیده یا آن را مهم نمی‌داند.
• یکی قبلاً به اندازه‌ی کافی از آن دارایی دارد و می‌خواهد بخشی از ریسکش را کم کند.

پس معامله لزوماً به این معنا نیست که یکی باهوش است و دیگری نادان. دو طرف ممکن است هر دو از معامله راضی باشند، چون هر کدام چیزی گرفته‌اند که در آن لحظه برایشان ارزش بیشتری داشته است.

قیمت پیشنهادی خریدار و فروشنده

هر خریدار در ذهن خود سقفی دارد: بالاترین قیمتی که حاضر است بپردازد. هر فروشنده هم کفی دارد: پایین‌ترین قیمتی که حاضر است با آن بفروشد. معامله فقط وقتی انجام می‌شود که این دو به هم برسند یا از هم بگذرند.

فرض کنید علی حاضر است برای یک سکه حداکثر ۱۰۰ واحد پول بدهد و مریم حاضر نیست آن را کمتر از ۹۵ بفروشد. چون سقف علی از کف مریم بالاتر است، بین ۹۵ تا ۱۰۰ جایی برای توافق هست. اگر روی ۹۸ توافق کنند، علی ۲ واحد کمتر از سقفش پرداخته و مریم ۳ واحد بیشتر از کفش گرفته است؛ هر دو راضی‌اند. اما اگر علی فقط تا ۹۰ بدهد و مریم کمتر از ۹۵ نفروشد، هیچ معامله‌ای انجام نمی‌شود.

در بازارهای مالی امروزی، این سقف‌ها و کف‌ها به صورت سفارش ثبت می‌شوند و فاصله‌ی بین بهترین پیشنهاد خرید و بهترین پیشنهاد فروش نام خاصی دارد. خواندن آن را در واحد «خواندن صفحه‌ی قیمت» در همین سطح می‌بینید و جزئیات ثبت سفارش در سطح چهارم می‌آید.

چه کسی قیمت را تعیین می‌کند؟

یک اشتباه رایج این است که فکر کنیم یک نهاد یا یک شخص قیمت بازار را تعیین می‌کند. در یک بازار آزاد، هیچ‌کس به تنهایی قیمت را تعیین نمی‌کند. قیمت آخرین نقطه‌ای است که یک خریدار و یک فروشنده روی آن توافق کرده‌اند. اگر لحظه‌ای بعد خریداری حاضر شود بیشتر بپردازد و فروشنده‌ای پیدا شود، قیمت بالا می‌رود؛ اگر فروشنده‌ای حاضر شود ارزان‌تر بدهد، پایین می‌آید.

قیمتی که روی صفحه می‌بینید، قیمت آخرین معامله است؛ قول نیست که معامله‌ی بعدی هم با همان قیمت انجام شود.

نقش واسطه‌ها

در روستای مثال درس قبل، خریدار و فروشنده رودررو با هم حرف می‌زدند. در بازارهای بزرگ معمولاً واسطه‌هایی هستند که این دیدار را ممکن می‌کنند: سامانه‌ای که سفارش‌ها را جمع می‌کند، کسی که از طرف مشتری سفارش می‌دهد، یا کسی که همیشه آماده است هم بخرد و هم بفروشد. با این حال، اصل ماجرا عوض نمی‌شود: پشت هر معامله هنوز یک طرف خرید و یک طرف فروش هست. انواع این واسطه‌ها، یعنی بورس و کارگزار و صرافی، موضوع واحد هفتم همین سطح است.

جمع‌بندی

هر معامله دو طرف دارد و مقدار خرید همیشه با مقدار فروش برابر است. آنچه قیمت را جابه‌جا می‌کند، اشتیاق و عجله‌ی یک طرف نسبت به طرف دیگر است. معامله وقتی انجام می‌شود که سقف خریدار به کف فروشنده برسد، و هیچ‌کس به تنهایی قیمت را تعیین نمی‌کند. در درس بعد سراغ نیمه‌ی اول داستان می‌رویم: تقاضا، و این‌که چرا با ارزان‌تر شدن یک چیز معمولاً خریداران بیشتری پیدا می‌شوند.